Tục ngữ là gì? Câu hỏi này có trong bài học Ngữ văn 7 và rất nhiều bài tập Tiếng Việt, thường đi kèm yêu cầu “cho ví dụ” hoặc “phân biệt với thành ngữ”. Bài này nêu định nghĩa tục ngữ, đặc điểm, các chủ đề tục ngữ thường gặp, ví dụ kèm nghĩa, cách dùng và bài tập có đáp án. Xem thêm các bài trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Tục ngữ là câu nói dân gian ngắn gọn, trọn ý, có nhịp điệu, hình ảnh, đúc kết kinh nghiệm về tự nhiên, lao động sản xuất và con người, xã hội.
Ví dụ: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, “Tấc đất, tấc vàng”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
💡 Mẹo nhớ: tục ngữ là một câu trọn vẹn, đứng riêng vẫn là một lời dạy.
Tục ngữ là gì?
Định nghĩa. Theo sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ), tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày.
Hiểu đơn giản. Tục ngữ là những “câu dạy khôn” của ông bà: ngắn, dễ nhớ, dễ thuộc, nói về thời tiết, mùa màng hay cách làm người. Mỗi câu là một kinh nghiệm được nhiều thế hệ đúc kết lại.
Đặc điểm của tục ngữ
| Đặc điểm | Giải thích | Ví dụ |
|---|---|---|
| Là một câu trọn ý | Nêu một nhận định, kinh nghiệm hay lời khuyên | “Uống nước nhớ nguồn.” |
| Ngắn gọn, cô đọng | Ít chữ mà nhiều ý | “Tấc đất, tấc vàng.” |
| Có vần, có nhịp | Dễ đọc, dễ nhớ, thường chia hai vế đối nhau | “Đói cho sạch, rách cho thơm.” |
| Có hình ảnh | Mượn cái cụ thể để nói điều khái quát | “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.” |
Tục ngữ thường nói về những gì?
Sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ) chia tục ngữ được học thành hai bài: tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất, tục ngữ về con người và xã hội.
Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa: đêm nhiều sao thì hôm sau nắng, ít sao thì mưa.
- Tấc đất, tấc vàng: đất đai quý như vàng.
- Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống: thứ tự những điều quan trọng khi trồng lúa.
- Nhất thì, nhì thục: gieo trồng đúng thời vụ quan trọng nhất, sau đó là làm đất cho tốt.
Tục ngữ về con người và xã hội
- Một mặt người bằng mười mặt của: con người quý hơn mọi của cải.
- Đói cho sạch, rách cho thơm: dù nghèo khổ vẫn phải sống trong sạch.
- Học thầy không tày học bạn: học bạn bè cũng rất quan trọng.
- Thương người như thể thương thân: thương người khác như thương chính mình.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: hưởng thành quả phải nhớ người làm ra.
- Có công mài sắt, có ngày nên kim: kiên trì thì việc khó mấy cũng thành.
Cách dùng tục ngữ
Tục ngữ thường được dẫn nguyên câu để khuyên bảo hoặc làm dẫn chứng trong bài văn: “Ông bà ta có câu: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.” Cũng có khi tục ngữ đứng cuối câu, sau dấu hai chấm, như một lời kết: “Bạn ấy luyện viết mỗi ngày, cuối năm đã đạt giải: có công mài sắt, có ngày nên kim.”
Khác với thành ngữ (cụm từ dùng như một từ), tục ngữ không cần ghép thêm mới đủ ý. Muốn nắm chắc ranh giới này, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ; muốn so với lời thơ dân gian, xem bài ca dao là gì.
Mẹo 1 – Câu trọn ý: thêm “Ông bà ta dạy:” mà nghe trọn vẹn → TỤC NGỮ.
Mẹo 2 – Hai vế đối: nhiều tục ngữ chia hai vế có vần: “Đói cho SẠCH, rách cho THƠM.”
Mẹo 3 – Kinh nghiệm: câu nói về thời tiết, mùa màng, cách sống → thường là tục ngữ.
Bài tập: Nhận biết tục ngữ
- Điền tiếng còn thiếu: Tấc đất, tấc …
- Câu “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa” thuộc chủ đề nào?
- Điền tiếng còn thiếu: Đói cho sạch, rách cho …
- Câu nào là tục ngữ: “chậm như rùa” hay “Học thầy không tày học bạn”?
- “Một nắng hai sương” có phải tục ngữ về lao động sản xuất không?
Xem đáp án
- vàng.
- Thiên nhiên (kinh nghiệm đoán thời tiết).
- thơm.
- “Học thầy không tày học bạn”: câu trọn ý, nêu kinh nghiệm học tập. “Chậm như rùa” là thành ngữ so sánh.
- Không: “Một nắng hai sương” là thành ngữ (cụm từ miêu tả sự vất vả, dùng như một từ). Câu nói về việc đồng áng nên dễ bị xếp nhầm vào tục ngữ sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Tục ngữ là gì lớp 7?
Theo Ngữ văn 7 (chương trình cũ), tục ngữ là câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện kinh nghiệm của nhân dân về tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội.
Cho 5 ví dụ về tục ngữ?
Tấc đất, tấc vàng; Ăn quả nhớ kẻ trồng cây; Đói cho sạch, rách cho thơm; Có công mài sắt, có ngày nên kim; Học thầy không tày học bạn.
Tục ngữ có phải là ca dao không?
Không. Tục ngữ là câu nói đúc kết kinh nghiệm; ca dao là lời thơ dân gian (thường lục bát) bày tỏ tình cảm. Xem thêm bài tục ngữ và ca dao khác nhau.
Tục ngữ và thành ngữ khác nhau thế nào?
Tục ngữ là câu trọn ý, nêu kinh nghiệm, lời khuyên; thành ngữ là cụm từ, dùng như một từ trong câu.
