“Học thầy không tày học bạn” là một trong những câu tục ngữ về học tập mà học sinh lớp 7 nào cũng gặp. Nhiều bạn đọc lần đầu thì ngỡ câu này chê thầy, hoặc không hiểu chữ “tày” nghĩa là gì. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu bài học của câu, so sánh với câu “Không thầy đố mày làm nên”, kèm cách đặt câu và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Học thầy không tày học bạn” là câu tục ngữ khuyên ta học cả ở bạn bè, vì bạn gần gũi, dễ hỏi, dễ trao đổi. Câu không chê thầy.
Nghĩa đen: học thầy chưa chắc đã bằng học bạn (“tày” nghĩa là bằng). Câu nằm trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội”, sách Ngữ văn 7 chương trình cũ.
💡 Mẹo nhớ: tày = bằng. Câu này không chê thầy, mà khuyên học cả bạn.
Giải thích câu tục ngữ “Học thầy không tày học bạn”
Chữ “tày”. Đây là chữ khó nhất của câu. “Tày” là từ cũ, nghĩa là bằng, ngang bằng. Ngày nay ta vẫn gặp nó trong “tội tày trời” (tội to bằng trời), “chuyện tày đình” (chuyện to bằng cái đình). Vậy “không tày” là “không bằng”.
Nghĩa đen. Học thầy không bằng học bạn. Nếu chỉ đọc nghĩa đen, câu nghe như đánh giá thấp vai trò của thầy cô. Nhưng tục ngữ thường nói hơi quá lên một chút để người nghe chú ý, nên cần hiểu theo nghĩa bóng.
Nghĩa bóng. Câu đề cao việc học hỏi từ bạn bè. Thầy cô giảng bài trên lớp, nhưng thời gian học cùng bạn còn nhiều hơn: ôn bài chung, hỏi bạn chỗ chưa hiểu, xem bạn giải một bài khó, bắt chước một thói quen tốt của bạn. Bạn bè ngang tuổi nên dễ hỏi, không ngại, và mỗi bạn giỏi một việc khác nhau.
| Tiêu chí | Học thầy | Học bạn |
|---|---|---|
| Học được gì | kiến thức có hệ thống, cách làm bài, cách làm người | mẹo nhỏ, cách nhớ bài, kinh nghiệm, thói quen tốt |
| Thời gian | giờ lên lớp | giờ ra chơi, lúc ôn bài, cả khi đi chơi |
| Cách học | nghe giảng, hỏi thầy cô | trao đổi, tranh luận, hỏi lại không ngại |
Câu tục ngữ không bảo bỏ thầy để học bạn. Nó nhắc rằng việc học diễn ra ở khắp nơi, và bạn bè là một “người thầy” ngay bên cạnh mình. Muốn học được ở bạn thì cũng phải chọn bạn tốt, như lời khuyên “Ở chọn nơi, chơi chọn bạn”.
“Học thầy không tày học bạn” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu có đủ ý, nêu một nhận xét và lời khuyên về việc học. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ xếp câu này trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội”, cùng nhóm các câu về học tập như “Học ăn, học nói, học gói, học mở” và “Không thầy đố mày làm nên”.
Thành ngữ thì khác: nó chỉ là một cụm từ, phải đặt vào câu mới có nghĩa trọn vẹn (VD “học như vẹt”). Cách phân biệt chi tiết có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Học thầy không tày học bạn”
- Bạn giảng lại bài, mình hiểu ngay: học thầy không tày học bạn.
- Nhóm học tập của lớp em tiến bộ rất nhanh, đúng như câu học thầy không tày học bạn.
- Cô giáo nhắc chúng em: “Học thầy không tày học bạn, các em hãy giúp nhau ôn bài.”
- Mới vào làm, anh hay hỏi đồng nghiệp những việc nhỏ, vì học thầy không tày học bạn.
- Thấy bạn có cách ghi chép rất gọn, em xin học theo ngay.
Câu này dùng khi nói về việc học hỏi lẫn nhau giữa những người ngang hàng: bạn học, đồng nghiệp, người cùng nhóm. Câu 5 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một việc “học bạn”. Không nên dùng câu này để chê thầy cô dạy không hay, vì như thế là hiểu sai ý tục ngữ.
Câu gần nghĩa và câu tưởng như trái nghĩa
Câu hay được đặt cạnh “Học thầy không tày học bạn” là “Không thầy đố mày làm nên”. Thoạt nghe, hai câu như trái nghĩa: một câu đề cao bạn, một câu đề cao thầy. Thật ra chúng bổ sung cho nhau. “Không thầy đố mày làm nên” khẳng định vai trò không thể thiếu của người thầy; “Học thầy không tày học bạn” nhắc ta học thêm ở bạn bè. Muốn học tốt thì cần cả hai.
- Tưởng như trái nghĩa: Không thầy đố mày làm nên: không có thầy dạy thì khó làm nên việc gì.
- Gần nghĩa: Ba người cùng đi, ắt có một người là thầy ta: câu nói của Khổng Tử, ý là ở đâu cũng có người để học.
- Liên quan: Ở chọn nơi, chơi chọn bạn: phải chọn bạn tốt mà chơi, mà học.
- Liên quan: Đi một ngày đàng, học một sàng khôn: học ở cuộc sống, không chỉ ở sách vở.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Học thầy không tày học bạn”
Mẹo 1 – Thay “tày” bằng “bằng”: “học thầy không bằng học bạn”. Nhớ thêm “tội tày trời” để không quên nghĩa chữ tày.
Mẹo 2 – Không chê thầy: câu khuyên học cả bạn, không bảo bỏ thầy. Đặt cạnh “Không thầy đố mày làm nên” để thấy hai câu bổ sung cho nhau.
Mẹo 3 – Viết đúng: “tày” dấu huyền, vần “ay”, đừng viết thành “tầy” hay “tài”.
Bài tập: Hiểu đúng câu tục ngữ về học tập
- Điền từ còn thiếu: Học thầy không … học bạn.
- Điền từ còn thiếu: Không thầy đố mày làm …
- Chữ “tày” trong câu tục ngữ nghĩa là gì?
- Điền từ còn thiếu: Ở chọn nơi, chơi chọn …
- Đúng hay sai: “Học thầy không tày học bạn” có nghĩa là không cần đi học thầy?
Xem đáp án
- tày.
- nên: không có thầy dạy thì khó làm nên việc gì.
- bằng: “không tày” là “không bằng”.
- bạn.
- Sai. Câu nói hơi quá để nhấn mạnh việc học bạn bè, không phủ nhận vai trò của thầy. Câu “Không thầy đố mày làm nên” cũng nằm trong cùng bài tục ngữ.
Câu hỏi thường gặp
“Tày” trong “học thầy không tày học bạn” nghĩa là gì?
“Tày” nghĩa là bằng. “Học thầy không tày học bạn” tức là “học thầy không bằng học bạn”, hiểu theo nghĩa bóng là học bạn cũng quan trọng như học thầy.
Học thầy không tày học bạn là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu nói trọn một lời khuyên về việc học, có trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
Học thầy không tày học bạn có mâu thuẫn với Không thầy đố mày làm nên không?
Không mâu thuẫn. Một câu khẳng định vai trò của thầy, một câu nhắc học thêm ở bạn. Hai câu bổ sung cho nhau: cần thầy dạy và cần cả bạn bè cùng học.
Học thầy không tày học bạn tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh không có câu tục ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “Learning from friends is as valuable as learning from teachers” (học từ bạn bè cũng quý như học từ thầy cô).
