“Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” là bài học trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ), gồm 8 câu tục ngữ ghi lại kinh nghiệm xem trời đoán mưa nắng và kinh nghiệm làm ruộng, chăn nuôi của ông cha. Bài này chép đủ 8 câu theo thứ tự trong sách, giải nghĩa ngắn từng câu, kèm cách chia nhóm và bài tập ôn. Mỗi câu đều có bài giải thích riêng, bấm vào để xem chi tiết. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ 8 câu tục ngữ chia hai nhóm: câu 1–4 về thiên nhiên (thời tiết, mưa nắng, bão lụt), câu 5–8 về lao động sản xuất (đất, nuôi trồng, làm lúa).
✅ Câu mở đầu: “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
💡 Mẹo nhớ: bốn câu đầu nhìn trời, bốn câu sau nhìn đất; ba câu cuối đều xếp hạng “nhất, nhì”.
8 câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
Nhóm 1: Tục ngữ về thiên nhiên
- Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối: tháng năm (âm lịch) đêm ngắn ngày dài, tháng mười ngày ngắn đêm dài.
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa: đêm nhiều sao thì hôm sau nắng, ít sao thì mưa.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ: trời có ráng màu vàng mỡ gà là sắp có bão, phải lo giữ nhà.
- Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt: tháng bảy thấy kiến bò lên cao là sắp lụt.
Nhóm 2: Tục ngữ về lao động sản xuất
- Tấc đất, tấc vàng: đất đai quý như vàng.
- Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền: nuôi cá (trì: ao) lợi nhất, làm vườn (viên) thứ hai, làm ruộng (điền) thứ ba.
- Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống: bốn yếu tố làm lúa tốt, theo thứ tự quan trọng.
- Nhất thì, nhì thục: trồng trọt quan trọng nhất là đúng thời vụ (thì), thứ hai là đất đã được cày bừa, chăm bón thuần thục (thục).
Đặc điểm chung của 8 câu tục ngữ
Các câu đều rất ngắn, có vần lưng hoặc vần chân, nhịp đều, dễ nhớ (sao – nắng, vắng – mưa; nằm – sáng, cười – tối). Nhiều câu dùng phép đối và cách nói quá (“chưa nằm đã sáng”, “chưa cười đã tối”). Ba câu cuối dùng lối xếp hạng “nhất, nhì, tam, tứ” để nêu thứ tự quan trọng. Đây là “túi khôn” của nhà nông: kinh nghiệm đúc kết qua nhiều đời, đến nay phần lớn vẫn còn giá trị, dù khoa học hiện đại giải thích chính xác hơn. Bài học trước đó trong sách là tục ngữ về con người và xã hội. Muốn có thêm câu đoán trời, xem trang ca dao tục ngữ về thời tiết.
Đặt câu với tục ngữ về thiên nhiên và lao động
- Tối nay trời đầy sao, ông bảo mai đi làm đồng được, vì mau sao thì nắng.
- Thấy ráng vàng như mỡ gà, cả nhà vội chằng chống mái tôn.
- Bác nông dân dặn: tấc đất tấc vàng, đừng bỏ ruộng hoang.
- Gieo mạ đúng vụ là điều quan trọng nhất, như ông bà dạy “nhất thì, nhì thục”.
- Mùa hè, em thấy đêm rất ngắn, đúng là “đêm tháng năm chưa nằm đã sáng”.
Mẹo 1 – Trời và đất: câu 1–4: ĐÊM NGÀY, SAO, RÁNG, KIẾN (thiên nhiên); câu 5–8: ĐẤT, AO VƯỜN, LÚA, THỜI VỤ.
Mẹo 2 – Xếp hạng: TRÌ – VIÊN – ĐIỀN (ao – vườn – ruộng); NƯỚC – PHÂN – CẦN – GIỐNG.
Mẹo 3 – Viết đúng: “ráng” (r, dấu sắc), “canh trì” (tr), “nhất thì” (thì: thời vụ).
Bài tập: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
- Điền tiếng còn thiếu: Mau sao thì nắng, vắng sao thì …
- Điền tiếng còn thiếu: Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ …
- “Canh trì” nghĩa là gì?
- Câu nào báo hiệu sắp có bão?
- “Tháng năm”, “tháng mười” trong câu 1 tính theo dương lịch, đúng không?
Xem đáp án
- mưa.
- giống.
- Nuôi cá (canh: làm; trì: ao).
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
- Không: tục ngữ nhà nông tính theo âm lịch.
Câu hỏi thường gặp
Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất có mấy câu?
Bài trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ) có 8 câu.
8 câu tục ngữ chia làm mấy nhóm?
Chia hai nhóm: câu 1–4 về thiên nhiên, câu 5–8 về lao động sản xuất.
Tục ngữ về thiên nhiên là gì?
Là những câu đúc kết kinh nghiệm xem trời, đoán mưa nắng, bão lụt, như “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”.
Tìm thêm câu tục ngữ về lao động sản xuất?
Có thể dùng “Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”, “Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen”.
