“Tục ngữ về con người và xã hội” là bài học trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ), gồm 9 câu tục ngữ nói về phẩm chất, việc học và cách đối xử giữa người với người. Bài này chép đủ 9 câu theo đúng thứ tự trong sách, giải nghĩa ngắn từng câu, kèm cách chia nhóm khi làm bài và bài tập ôn. Mỗi câu đều có bài giải thích riêng, bấm vào để xem chi tiết. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ 9 câu tục ngữ về con người và xã hội chia ba nhóm: câu 1–3 về phẩm chất con người, câu 4–6 về học tập, tu dưỡng, câu 7–9 về quan hệ ứng xử.
✅ Câu mở đầu: “Một mặt người bằng mười mặt của” – con người quý hơn của cải.
💡 Mẹo nhớ: ba nhóm theo thứ tự Người – Học – Ứng xử, mỗi nhóm ba câu.
9 câu tục ngữ về con người và xã hội
Nhóm 1: Phẩm chất con người
- Một mặt người bằng mười mặt của: con người quý hơn của cải gấp nhiều lần.
- Cái răng, cái tóc là góc con người: răng, tóc thể hiện phần nào vẻ đẹp, sức khỏe và tính cách của mỗi người.
- Đói cho sạch, rách cho thơm: dù nghèo khổ vẫn phải sống trong sạch, giữ phẩm giá.
Nhóm 2: Học tập, tu dưỡng
- Học ăn, học nói, học gói, học mở: phải học từ những điều nhỏ nhất, học cách ăn nói, cư xử cho khéo.
- Không thầy đố mày làm nên: không có thầy dạy thì khó thành công – nhắc công ơn thầy.
- Học thầy không tày học bạn: học bạn bè cũng rất quan trọng, có khi hiệu quả không kém học thầy.
Nhóm 3: Quan hệ ứng xử
- Thương người như thể thương thân: thương yêu người khác như thương chính mình.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: hưởng thành quả phải nhớ ơn người làm ra.
- Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao: đoàn kết thì tạo nên sức mạnh.
Đặc điểm chung của 9 câu tục ngữ
Cả 9 câu đều ngắn gọn, có vần, có nhịp, nhiều câu dùng phép đối (đói – rách, sạch – thơm; học thầy – học bạn) và so sánh (thương người như thể thương thân). Điểm chung về nội dung là đề cao giá trị con người: con người quý hơn của cải, phải biết học hỏi và biết sống tình nghĩa. Phần luyện tập của bài còn yêu cầu tìm câu cùng chủ đề, ví dụ “Ở chọn nơi, chơi chọn bạn”. Bài học tiếp theo trong sách là tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất. Muốn hiểu vì sao các câu này là tục ngữ chứ không phải thành ngữ, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với tục ngữ về con người và xã hội
- Nhà nghèo nhưng mẹ luôn dạy em “đói cho sạch, rách cho thơm”.
- Ngày 20/11, lớp em viết thiệp cảm ơn thầy cô, vì không thầy đố mày làm nên.
- Gặp bài khó, em hỏi bạn ngồi cạnh – học thầy không tày học bạn mà.
- Cả xóm góp tiền giúp nhà bị cháy, đúng là thương người như thể thương thân.
- Tập thể lớp đoàn kết nên giành giải nhất hội thao.
Mẹo 1 – Ba nhóm: câu 1–3 NGƯỜI (mặt người, răng tóc, đói rách), câu 4–6 HỌC, câu 7–9 ỨNG XỬ.
Mẹo 2 – Ba câu “học”: HỌC ĂN học nói…, KHÔNG THẦY đố mày…, HỌC THẦY không tày học bạn.
Mẹo 3 – Viết đúng: “không tày” (tày: bằng), “đố mày” (dấu sắc), “chụm lại” (dấu nặng).
Bài tập: Tục ngữ về con người và xã hội
- Điền tiếng còn thiếu: Một mặt người bằng mười mặt …
- Điền tiếng còn thiếu: Học thầy không tày học …
- Câu “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” thuộc nhóm nào?
- “Tày” trong “không tày” nghĩa là gì?
- Câu 5 “Không thầy đố mày làm nên” và câu 6 “Học thầy không tày học bạn” mâu thuẫn nhau, đúng không?
Xem đáp án
- của.
- bạn.
- Nhóm 3: quan hệ ứng xử.
- Bằng (không tày: không bằng).
- Không: hai câu bổ sung cho nhau. Câu 5 đề cao vai trò của thầy, câu 6 nhấn mạnh việc học bạn; cả hai cùng khuyên phải biết học hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Tục ngữ về con người và xã hội có mấy câu?
Bài trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ) có 9 câu.
9 câu tục ngữ chia làm mấy nhóm?
Chia ba nhóm: phẩm chất con người, học tập tu dưỡng, quan hệ ứng xử.
Câu tục ngữ nào nói con người quý hơn của cải?
Là câu “Một mặt người bằng mười mặt của”.
Tìm thêm câu tục ngữ về con người và xã hội?
Có thể dùng “Ở chọn nơi, chơi chọn bạn”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Lá lành đùm lá rách”.
