“Có công mài sắt, có ngày nên kim” là câu tục ngữ về lòng kiên trì mà học sinh gặp từ rất sớm: lớp 2 có bài tập đọc kể chuyện bà cụ mài thỏi sắt, lớp 4 có bài “Có chí thì nên” với câu này đứng đầu. Bài viết này giải thích từng hình ảnh, nêu bài học, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Có công mài sắt, có ngày nên kim” là câu tục ngữ, nghĩa là kiên trì, nhẫn nại thì việc khó mấy cũng thành công.
Nghĩa đen: chịu khó mài một thanh sắt thì đến ngày nó thành cây kim. Câu có trong bài “Có chí thì nên” (Tiếng Việt 4 chương trình cũ).
💡 Mẹo nhớ: sắt to → kim nhỏ: chỉ cần mài mãi → kiên trì là thành công.
Giải thích câu tục ngữ “Có công mài sắt, có ngày nên kim”
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| có công | bỏ công sức | chịu khó, chăm chỉ |
| mài sắt | mài thanh sắt, thỏi sắt to, cứng | làm một việc rất khó, rất lâu |
| có ngày | đến một ngày nào đó | rồi sẽ đến lúc |
| nên kim | thành cây kim nhỏ, sắc | đạt được kết quả, thành công |
Nghĩa đen. Thanh sắt thì to và cứng, cây kim thì nhỏ và nhọn. Muốn mài thanh sắt thành cây kim phải mài ngày này qua ngày khác, có khi cả năm trời. Nghe tưởng không thể, nhưng nếu không bỏ cuộc thì sẽ có ngày thanh sắt thành kim.
Nghĩa bóng. Câu tục ngữ khuyên ta kiên trì, nhẫn nại. Việc gì dù khó đến đâu, nếu chịu bỏ công sức và làm đến cùng thì cũng sẽ thành công. Hai vế “có công” – “có ngày” đối nhau, cho thấy công sức hôm nay sẽ đổi lấy kết quả mai sau.
Câu chuyện đi kèm. Câu tục ngữ gắn với một truyện quen thuộc, có nguồn gốc Trung Quốc, kể về Lý Bạch khi còn nhỏ: cậu bé ham chơi, học hay chán, một hôm gặp bà cụ đang mài thỏi sắt bên tảng đá để làm kim khâu. Thấy bà kiên nhẫn như vậy, cậu hiểu ra và quay về chăm chỉ học hành, sau trở thành nhà thơ nổi tiếng. Sách Tiếng Việt 2 chương trình cũ có bài tập đọc cùng tên kể lại truyện này.
“Có công mài sắt, có ngày nên kim” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu có hai vế, nói trọn một kinh nghiệm và lời khuyên về sự kiên trì. Sách Tiếng Việt 4 chương trình cũ xếp câu này trong bài tập đọc “Có chí thì nên”, cùng các câu như “Ai ơi đã quyết thì hành, đã đan thì lận tròn vành mới thôi” và “Thua keo này, bày keo khác”.
Thành ngữ thì chỉ là một cụm từ, như “đánh trống bỏ dùi”, phải đặt vào câu mới đủ nghĩa. Xem cách nhận biết trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Có công mài sắt, có ngày nên kim”
- Luyện viết mỗi ngày, có công mài sắt có ngày nên kim, chữ em đã đẹp hẳn.
- Cô giáo động viên cả lớp: “Có công mài sắt, có ngày nên kim, các em đừng nản.”
- Anh thi trượt hai lần vẫn ôn tiếp, lần thứ ba đã đỗ: đúng là có công mài sắt, có ngày nên kim.
- Bạn Hà tập đàn mỗi tối, sau một năm đã chơi được cả bản nhạc khó.
- Có công mài sắt, có ngày nên kim, cứ kiên trì rồi con sẽ bơi được.
Câu dùng để động viên người đang cố gắng (câu 2, 5) hoặc nói về một thành công nhờ kiên trì (câu 1, 3). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “mài sắt nên kim”. Trong câu dài, có thể bỏ dấu phẩy giữa hai vế như câu 1.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Có công mài sắt, có ngày nên kim”
- Nước chảy đá mòn: nước chảy mãi thì đá cứng cũng mòn, kiên trì thì thắng khó khăn.
- Có chí thì nên: có ý chí thì sẽ thành công.
- Kiến tha lâu cũng đầy tổ: góp nhặt dần dần, lâu ngày cũng đầy.
- Trái nghĩa: Đánh trống bỏ dùi: làm việc nửa chừng rồi bỏ.
- Trái nghĩa: Cả thèm chóng chán: thích nhanh, chán cũng nhanh, như cậu bé lúc đầu trong truyện.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Có công mài sắt, có ngày nên kim”
Mẹo 1 – To thành nhỏ: SẮT to, KIM nhỏ. Mài bớt dần dần, đủ lâu thì thành công.
Mẹo 2 – Hai chữ “có”: CÓ CÔNG thì CÓ NGÀY. Công sức hôm nay đổi lấy thành quả mai sau.
Mẹo 3 – Nhớ bà cụ mài sắt: câu chuyện cậu bé gặp bà cụ mài thỏi sắt là cách nhớ nghĩa nhanh nhất.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Có công mài …, có ngày nên kim.
- Có công mài sắt, có ngày nên …
- Nước chảy đá …
- Thua keo này, bày keo …
- Có … mài sắt, có … nên kim.
Xem đáp án
- sắt.
- kim: sắt to mài thành kim nhỏ.
- mòn: nước chảy mãi thì đá mòn.
- khác: thất bại thì làm lại.
- công, ngày: nhiều bạn điền nhầm “chí” (lẫn với “Có chí thì nên”).
Câu hỏi thường gặp
Có công mài sắt có ngày nên kim là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu có hai vế, nói trọn một lời khuyên về sự kiên trì, có trong bài “Có chí thì nên” (Tiếng Việt 4 chương trình cũ).
Câu tục ngữ khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta kiên trì, nhẫn nại, không bỏ cuộc giữa chừng, vì chịu khó làm đến cùng thì việc khó mấy cũng thành công.
Có công mài sắt có ngày nên kim tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh gần nghĩa là “Practice makes perfect” (luyện tập nhiều thì thành thạo) và “Rome wasn’t built in a day” (thành Rome không xây xong trong một ngày, việc lớn cần thời gian).
Câu chuyện “Có công mài sắt, có ngày nên kim” kể về ai?
Truyện kể về một cậu bé ham chơi gặp bà cụ đang mài thỏi sắt thành kim, từ đó chăm chỉ học hành. Theo truyện gốc Trung Quốc, cậu bé ấy là Lý Bạch, về sau thành nhà thơ nổi tiếng.
