“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là câu tục ngữ về lòng biết ơn mà hầu như ai cũng thuộc từ nhỏ. Câu có trong bài tục ngữ về con người và xã hội của Ngữ văn 7, và thường được nhắc vào ngày 20/11, ngày 27/7 hay dịp Tết. Bài này giải nghĩa từng hình ảnh, nêu bài học của câu, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa, trái nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là câu tục ngữ, nghĩa là hưởng thành quả thì phải biết ơn người đã làm ra nó.
Nghĩa đen: ăn quả thì phải nhớ đến người đã trồng cây. Câu nằm trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
💡 Mẹo nhớ: có quả để ăn là nhờ người trồng cây → phải biết ơn.
Giải thích câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
Nghĩa đen. Một cây ăn quả phải mất nhiều năm mới cho trái: người trồng phải đào hố, tưới nước, bón phân, bắt sâu. Người ăn quả hôm nay có khi không biết ai đã trồng cây. Câu tục ngữ nhắc: khi được ăn quả ngọt, hãy nghĩ đến công sức của người trồng.
Chữ “kẻ”. Ngày nay “kẻ” hay mang sắc thái xấu (kẻ trộm, kẻ gian). Nhưng trong tục ngữ, “kẻ” chỉ đơn giản là người, không chê bai gì. “Kẻ trồng cây” là người trồng cây.
Nghĩa bóng. “Quả” là thành quả, những điều tốt đẹp ta đang được hưởng: cơm ăn, áo mặc, con chữ, cuộc sống hòa bình. “Kẻ trồng cây” là những người đã làm ra thành quả ấy: ông bà, cha mẹ, thầy cô, những người đi trước. Câu khuyên ta sống có lòng biết ơn, nhớ ơn và đền đáp người đã giúp mình.
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| ăn quả | ăn trái cây | hưởng thành quả, được giúp đỡ |
| kẻ trồng cây | người trồng cây ăn quả | người làm ra thành quả: cha mẹ, thầy cô, thế hệ trước |
| nhớ | nhớ đến | biết ơn, đền đáp |
Lòng biết ơn ấy hiện ra trong nhiều việc quen thuộc: thắp hương ông bà ngày giỗ, tặng hoa thầy cô ngày 20/11, viếng nghĩa trang liệt sĩ ngày 27/7, hay đơn giản là nói lời cảm ơn khi được giúp.
“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu nói trọn một lời khuyên về cách sống, và được sách Ngữ văn 7 chương trình cũ chọn trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội”, cùng nhóm câu về quan hệ ứng xử với “Thương người như thể thương thân”.
Câu dùng phép ẩn dụ: “quả” và “kẻ trồng cây” được dùng để nói chuyện khác (thành quả và người làm ra thành quả). Đó là cách nói rất hay gặp ở tục ngữ. Muốn phân biệt với thành ngữ, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
- Ngày 20/11, em viết thiệp cảm ơn cô: ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, mỗi dịp Tết, cả nhà em đều về quê thắp hương ông bà.
- Thành công rồi, anh vẫn về thăm thầy giáo cũ, vì anh luôn nhớ câu ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
- Ngày 27/7, đoàn viên trường em đi dọn dẹp nghĩa trang liệt sĩ.
- Được giúp đỡ mà quên ngay thì không phải người biết ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Câu dùng trong những dịp tri ân, hoặc khi khen ai đó biết ơn, khi nhắc ai đó đừng quên ơn. Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng là một việc làm đúng tinh thần tục ngữ. Khi viết, nhớ ghi đủ dấu “ăn quả”, không viết “an quả”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
- Uống nước nhớ nguồn: uống nước thì nhớ nơi nước chảy ra, tức là nhớ cội nguồn, nhớ ơn người đi trước. Câu gần nghĩa nhất.
- Ăn khoai nhớ kẻ cho dây mà trồng: câu cùng ý, thường được đọc nối sau “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” thành một cặp lục bát.
- Trái nghĩa: Ăn cháo đá bát: được ăn cháo xong lại đá đổ cái bát, tức là được giúp rồi quay lại phản bội.
- Trái nghĩa: Qua cầu rút ván: đi qua cầu rồi rút ván đi, tức là đạt được mục đích rồi bỏ rơi người đã giúp mình.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”
Mẹo 1 – Quả và cây: QUẢ là thành quả ta hưởng, CÂY là công sức người khác bỏ ra. Không có người trồng cây thì không có quả.
Mẹo 2 – “Kẻ” là người: trong tục ngữ, “kẻ” không mang nghĩa xấu, “kẻ trồng cây” là người trồng cây.
Mẹo 3 – Cặp đôi dễ nhớ: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” đi cùng “Uống nước nhớ nguồn”; cả hai đều có chữ NHỚ = biết ơn.
Bài tập: Câu nào nói về lòng biết ơn?
Với mỗi câu dưới đây, cho biết câu khuyên biết ơn hay chê kẻ vô ơn.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
- Uống nước nhớ nguồn.
- Ăn cháo đá bát.
- Ăn khoai nhớ kẻ cho dây mà trồng.
- Qua cầu rút ván.
Xem đáp án
- Khuyên biết ơn: hưởng thành quả thì nhớ người làm ra.
- Khuyên biết ơn: nhớ cội nguồn, nhớ người đi trước.
- Chê kẻ vô ơn: được giúp rồi quay lại phản bội.
- Khuyên biết ơn: cùng ý với “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
- Chê kẻ vô ơn: câu không có chữ “ăn” hay “nhớ”, nhưng ý là bỏ rơi người đã giúp mình, nên dễ nhầm nếu chỉ đọc lướt.
Câu hỏi thường gặp
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu nói trọn một lời khuyên về lòng biết ơn, có trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây có ý nghĩa gì?
Câu khuyên ta khi được hưởng thành quả thì phải biết ơn người đã làm ra nó: ông bà, cha mẹ, thầy cô và những thế hệ đi trước.
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây sử dụng biện pháp tu từ gì?
Câu dùng phép ẩn dụ: “quả” chỉ thành quả, “kẻ trồng cây” chỉ người làm ra thành quả.
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây tiếng Anh là gì?
Không có câu tiếng Anh khớp hẳn. Có thể dịch sát: “When eating a fruit, remember the one who planted the tree”. Câu tiếng Anh nói về điều ngược lại là “Don’t bite the hand that feeds you” (đừng cắn bàn tay cho mình ăn), gần với lời chê “ăn cháo đá bát”.
