“Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa” là câu thứ hai trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” của sách Ngữ văn 7. Chữ “mau” ở đây không phải “nhanh” như ta quen dùng, nên nhiều bạn hiểu sai cả câu. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu kinh nghiệm và cơ sở của câu, kèm cách đặt câu, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa” là câu tục ngữ, nêu kinh nghiệm nhìn sao đoán thời tiết để sắp xếp việc làm.
Nghĩa đen: đêm nhiều sao thì hôm sau nắng, đêm ít sao thì hôm sau mưa. “Mau” là dày, nhiều; “vắng” là ít, thưa.
💡 Mẹo nhớ: mau = dày: nhiều sao → nắng; vắng sao → mưa.
Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa nghĩa là gì?
| Vế | Bầu trời đêm nay | Thời tiết hôm sau |
|---|---|---|
| Mau sao thì nắng | sao dày, nhiều, sáng rõ | trời nắng |
| Vắng sao thì mưa | sao thưa, ít, mờ | trời mưa |
Chữ khó. “Mau” trong câu này nghĩa là dày, nhiều, sít nhau (như “lúa cấy mau”, “mạ gieo mau”), không phải “nhanh”. “Vắng” là thưa, ít. Hai chữ đối nhau: mau – vắng, nắng – mưa.
Cơ sở của kinh nghiệm. Đêm nhìn thấy nhiều sao là đêm trời trong, ít mây; trời ít mây thì hôm sau thường nắng. Đêm thấy ít sao là vì mây che kín bầu trời; nhiều mây thì hôm sau dễ có mưa. Người nông dân xưa không có bản tin thời tiết, chỉ nhìn trời mà đoán, rồi đúc kết thành câu tục ngữ.
Ý nghĩa. Biết trước nắng hay mưa, người nông dân chủ động sắp xếp việc ngày mai: phơi lúa, cấy cày, hay chuẩn bị che chắn. Câu tục ngữ chỉ là kinh nghiệm dân gian, có lúc không đúng hẳn, nên ngày nay ta vẫn nên xem thêm dự báo thời tiết.
“Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ xếp câu này vào bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất”, nhóm câu về kinh nghiệm thời tiết. Câu có hai vế đối nhau, lặp chữ “sao”, có vần “nắng – vắng”, nói trọn một kinh nghiệm. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”
- Tối nay trời mau sao, ông bảo mai đi cấy được: mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
- Đêm qua trời tối đen không một ngôi sao, sáng nay mưa từ sớm.
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa, nên bà dặn cất thóc vào nhà trước khi đi ngủ.
- Nhìn trời đầy sao, mẹ nói mai phơi chăn được, mau sao thì nắng mà.
- Câu tục ngữ “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa” là kinh nghiệm đoán thời tiết.
Câu dùng khi nhìn sao để đoán nắng mưa ngày hôm sau (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một lần “vắng sao thì mưa”.
Câu tục ngữ cùng chủ đề với “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ: chân trời có ráng vàng như mỡ gà là sắp có bão.
- Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt: kiến bò lên cao là dấu hiệu sắp lụt.
- Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão: thấy gió heo may và chuồn chuồn bay nhiều là sắp có bão.
- Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm: đoán thời tiết qua cách chuồn chuồn bay.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”
Mẹo 1 – Mau là dày: MAU = DÀY: nhiều sao → NẮNG; VẮNG sao → MƯA.
Mẹo 2 – Nghĩ đến mây: nhiều sao là ít mây (nắng), ít sao là nhiều mây (mưa).
Mẹo 3 – Vần “nắng – vắng”: chữ cuối vế đầu và chữ đầu vế sau cùng vần ăng, đọc lên dễ thuộc.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì …
- Mau sao thì …, vắng sao thì mưa.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì …
- Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại …
- Chữ “mau” trong câu tục ngữ nghĩa là “nhanh” hay “dày, nhiều”?
Xem đáp án
- mưa.
- nắng.
- giữ.
- lụt.
- Dày, nhiều: “mau sao” là sao dày, đối với “vắng sao” là sao thưa. Hiểu là “nhanh” thì câu không có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
“Mau sao” nghĩa là gì?
“Mau sao” là trời có nhiều sao, sao dày. “Mau” ở đây nghĩa là dày, nhiều, trái với “vắng” (thưa, ít).
Mau sao thì nắng vắng sao thì mưa là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ, nằm trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
Câu tục ngữ có đúng không?
Thường đúng, vì nhiều sao là trời ít mây, ít sao là trời nhiều mây. Nhưng đây là kinh nghiệm dân gian, có lúc sai, nên cần xem thêm dự báo thời tiết.
Câu tục ngữ có ý nghĩa gì với người nông dân?
Câu giúp người nông dân đoán trước nắng mưa để chủ động sắp xếp việc đồng áng, phơi phóng cho ngày hôm sau.
