“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” là câu tục ngữ quen thuộc nhất về nghề trồng lúa, có trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” của sách Ngữ văn 7. Câu xếp bốn yếu tố theo thứ tự, nên học sinh hay phải giải thích vì sao nước đứng đầu, giống đứng cuối. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu kinh nghiệm trong câu, kèm cách đặt câu, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” là câu tục ngữ, nêu kinh nghiệm trồng lúa: thứ tự các yếu tố quan trọng.
Nghĩa đen: trồng lúa, thứ nhất là nước, thứ nhì là phân, thứ ba là chuyên cần, thứ tư là giống.
💡 Mẹo nhớ: thứ tự nước – phân – cần – giống.
Giải thích câu tục ngữ “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”
| Thứ tự | Yếu tố | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Nhất (thứ nhất) | nước | lúa là cây cần nhiều nước; thiếu nước thì lúa chết, ngập quá cũng hỏng |
| Nhì (thứ hai) | phân | phân bón nuôi cây, giúp lúa tốt, hạt chắc |
| Tam (thứ ba) | cần | chuyên cần, chăm chỉ: làm cỏ, bắt sâu, giữ nước đúng lúc |
| Tứ (thứ tư) | giống | giống tốt cho năng suất cao, ít sâu bệnh |
Nghĩa của câu. Câu không bảo yếu tố đứng sau là không cần, mà nêu thứ tự ưu tiên theo kinh nghiệm của người trồng lúa nước. Nước đứng đầu vì lúa sống nhờ nước; có nước mới nói đến phân. Phân đứng thứ hai vì đất có màu mỡ thì lúa mới tốt. Chuyên cần đứng thứ ba: ruộng nước, phân đủ mà người lười thì cũng mất mùa. Giống đứng thứ tư, nhưng vẫn là một trong bốn điều không thể thiếu.
Ngày nay. Thủy lợi, phân bón và giống lúa mới đã thay đổi nhiều. Nhiều người cho rằng giống ngày nay quan trọng không kém nước và phân. Thứ tự trong câu là kinh nghiệm của người xưa; điều câu muốn nhấn mạnh là phải lo đủ cả bốn yếu tố.
“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ xếp câu vào bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất”, nhóm câu về kinh nghiệm sản xuất. Câu dùng lối xếp thứ bậc “nhất, nhì, tam, tứ”, rất ngắn gọn, dễ nhớ, như câu “Nhất thì, nhì thục”. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”
- Bài học tục ngữ nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống giúp em hiểu nghề trồng lúa.
- Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống, nên trước vụ cấy, cả làng nạo vét mương.
- Năm hạn hán, ruộng nứt nẻ, lúa nhà bác gần như mất trắng.
- Ông nhắc bố: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống, đừng để ruộng cạn.”
- Câu tục ngữ “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” nêu bốn yếu tố của nghề trồng lúa.
Câu dùng khi nói về kinh nghiệm trồng lúa (câu 1, 2, 4, 5). Câu 3 không nhắc nguyên văn nhưng cho thấy vì sao “nước” đứng đầu.
Câu tục ngữ cùng chủ đề với “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”
- Nhất thì, nhì thục: đúng thời vụ là nhất, đất làm tốt là nhì.
- Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền: nuôi cá lãi nhất, rồi làm vườn, rồi làm ruộng.
- Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen: chọn đất phù hợp cho từng loại cây.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”
Mẹo 1 – Thứ tự: NƯỚC – PHÂN – CẦN – GIỐNG.
Mẹo 2 – Đếm Hán Việt: nhất (1), nhì (2), tam (3), tứ (4); cứ đếm là thuộc thứ tự.
Mẹo 3 – Câu ngắn: “nước, phân” là thứ cây cần; “cần, giống” là việc người phải lo.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ …
- Nhất …, nhì phân, tam cần, tứ giống.
- Nhất nước, nhì …, tam cần, tứ giống.
- Nhất thì, nhì …
- Nhất nước, nhì phân, tam …, tứ giống.
Xem đáp án
- giống.
- nước.
- phân.
- thục.
- cần: chuyên cần, chăm chỉ. Nhiều bạn điền “cày” vì nghĩ đến việc làm ruộng, nhưng câu tục ngữ là “cần”.
Câu hỏi thường gặp
Nhất nước nhì phân tam cần tứ giống nghĩa là gì?
Câu nghĩa là trồng lúa thì nước quan trọng nhất, rồi đến phân, sự chăm chỉ và giống.
“Cần” trong câu tục ngữ là gì?
“Cần” là chuyên cần, chăm chỉ: chịu khó chăm sóc ruộng lúa, không phải cây rau cần.
Vì sao nước đứng đầu?
Vì lúa là cây trồng nước: thiếu nước thì lúa không sống được, có phân, có giống tốt cũng vô ích.
Nhất nước nhì phân tam cần tứ giống là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ, nằm trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
