Ca dao châm biếm là những bài ca dao dùng tiếng cười để chế giễu thói hư tật xấu trong xã hội: lười biếng, mê tín, hủ tục, thói khoe khoang của kẻ có chút quyền. Đây là bài học “Những câu hát châm biếm” trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ), gồm bốn bài. Trang này chép đủ bốn bài, chỉ ra từng bài châm biếm ai, nghệ thuật gây cười và kèm bài tập. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Ca dao châm biếm là ca dao dùng tiếng cười để phê phán thói xấu, hủ tục; giọng mỉa mai, hài hước.
✅ Bốn bài trong Ngữ văn 7: “Cái cò lặn lội bờ ao” (chú tôi lười), “Số cô chẳng giàu thì nghèo” (thầy bói), “Con cò chết rũ trên cây” (hủ tục ma chay), “Cậu cai nón dấu lông gà” (cậu cai khoe mẽ).
💡 Mẹo nhớ: bốn bài châm biếm bốn kiểu người: kẻ lười – thầy bói – hủ tục – cậu cai.
Ca dao châm biếm là gì?
Châm biếm là dùng lời nói sắc sảo, gây cười để chỉ ra cái xấu, cái đáng chê. Ca dao châm biếm không la mắng mà khiến người nghe bật cười rồi tự nhận ra cái sai. Nghệ thuật hay dùng: nói ngược (khen mà thật ra chê), phóng đại, chơi chữ, đặt các chi tiết trái khoáy cạnh nhau. Khác với ca dao than thân (giọng buồn) và ca dao về tình cảm gia đình (giọng tha thiết), ca dao châm biếm có giọng vui, mỉa mai.
Bốn bài “Những câu hát châm biếm”
- Bài 1: Cái cò lặn lội bờ ao / Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng? / Chú tôi hay tửu hay tăm / Hay nước chè đặc hay nằm ngủ trưa / Ngày thì ước những ngày mưa / Đêm thì ước những đêm thừa trống canh – chế giễu người nghiện ngập, lười biếng; chữ “hay” nghe như khen mà là chê.
- Bài 2: Số cô chẳng giàu thì nghèo / Ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà / Số cô có mẹ có cha / Mẹ cô đàn bà, cha cô đàn ông / Số cô có vợ có chồng / Sinh con đầu lòng chẳng gái thì trai – chế giễu thầy bói nói những điều hiển nhiên, ai cũng biết.
- Bài 3: Con cò chết rũ trên cây / Cò con mở lịch xem ngày làm ma / Cà cuống uống rượu la đà / Chim ri ríu rít bò ra lấy phần / Chào mào thì đánh trống quân / Chim chích cởi trần vác mõ đi rao – phê phán hủ tục ma chay linh đình, kẻ đến ăn uống trên nỗi đau nhà có tang.
- Bài 4: Cậu cai nón dấu lông gà / Ngón tay đeo nhẫn gọi là cậu cai / Ba năm được một chuyến sai / Áo ngắn đi mượn, quần dài đi thuê – chế giễu kẻ có chút quyền mà khoe mẽ, thật ra nghèo xác.
Ca dao châm biếm khác
- Bà già đi chợ Cầu Đông / Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng / Thầy bói xem quẻ nói rằng / Lợi thì có lợi nhưng răng không còn: chơi chữ “lợi” (lợi ích / lợi răng), cười thầy bói và bà già.
- Chồng người đi ngược về xuôi / Chồng em ngồi bếp sờ đuôi con mèo: chê người chồng lười, vô tích sự.
Muốn xem thêm các bài gây cười theo lối nói ngược, nói quá, xem trang ca dao hài hước; muốn so sánh với giọng buồn, xem trang ca dao than thân; về thói lười, xem trang ca dao tục ngữ về sự lười biếng.
Mẹo 1 – Bốn đối tượng: CHÚ TÔI (lười), THẦY BÓI (lừa bịp), MA CHAY (hủ tục), CẬU CAI (khoe mẽ).
Mẹo 2 – Cách gây cười: nói điều HIỂN NHIÊN như phán quẻ (bài 2), khen mà là CHÊ (bài 1).
Mẹo 3 – Viết đúng: “tửu”, “tăm” (rượu), “cà cuống”, “chết rũ” (rũ: dấu ngã).
Bài tập: Ca dao châm biếm
- Điền tiếng còn thiếu: Số cô chẳng giàu thì …
- Điền tiếng còn thiếu: Cậu cai nón dấu lông …
- Bài “Con cò chết rũ trên cây” phê phán điều gì?
- Trong bài “Bà già đi chợ Cầu Đông”, chữ “lợi” được dùng theo mấy nghĩa?
- Trong bài 1, chữ “hay” (hay tửu, hay tăm) là lời khen chú, đúng không?
Xem đáp án
- nghèo.
- gà.
- Phê phán hủ tục ma chay linh đình, ăn uống trên nỗi đau của người khác.
- Hai nghĩa: lợi ích và lợi (phần thịt ôm chân răng).
- Không: “hay” ở đây là thường xuyên, quen thói – nghiện rượu, nghiện chè, hay ngủ; người cháu khen ngược để chê.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao châm biếm là gì?
Là ca dao dùng tiếng cười để phê phán thói hư tật xấu, hủ tục trong xã hội.
Những câu hát châm biếm gồm mấy bài?
Trong Ngữ văn 7 (chương trình cũ) có 4 bài.
Bài ca dao châm biếm thầy bói?
Là bài “Số cô chẳng giàu thì nghèo / Ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà…”.
Ca dao châm biếm khác ca dao hài hước thế nào?
Châm biếm nhằm phê phán thói xấu; hài hước có khi chỉ để mua vui, cười đùa.
