“Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền” là một câu trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” của sách Ngữ văn 7. Câu dùng toàn chữ Hán Việt (canh, trì, viên, điền), nên học sinh hay phải tra nghĩa từng chữ, và còn phân vân giữa “nhì” với “nhị”. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu kinh nghiệm trong câu, kèm cách đặt câu, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền” là câu tục ngữ, nêu kinh nghiệm làm kinh tế xưa: nuôi cá lãi nhất, rồi đến làm vườn, rồi đến làm ruộng.
Nghĩa đen: thứ nhất nuôi cá (trì = ao), thứ nhì làm vườn (viên), thứ ba làm ruộng (điền). Câu còn gặp ở dạng “nhị canh viên”, nghĩa không đổi.
💡 Mẹo nhớ: trì = ao, viên = vườn, điền = ruộng (thứ tự lợi ích).
Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền nghĩa là gì?
| Chữ | Nghĩa |
|---|---|
| nhất, nhì (nhị), tam | thứ nhất, thứ hai, thứ ba |
| canh | làm, trồng trọt, nuôi trồng (như trong “canh tác”) |
| trì | ao (canh trì: nuôi cá dưới ao) |
| viên | vườn (canh viên: làm vườn, trồng cây ăn quả, rau màu) |
| điền | ruộng (canh điền: làm ruộng, trồng lúa) |
Nghĩa của câu. Câu xếp ba nghề của nhà nông theo thứ tự lợi ích kinh tế. Đứng đầu là nuôi cá: ao cá cho thu nhập cao. Thứ hai là làm vườn: cây ăn quả, rau màu bán được giá. Thứ ba là làm ruộng: trồng lúa vất vả mà lãi ít hơn.
Ý nghĩa. Câu cho thấy người nông dân xưa đã biết tính toán làm ăn, không chỉ trông vào cây lúa. Biết khai thác tốt ao, vườn, ruộng thì đời sống khá lên. Ngày nay, cách làm kết hợp vườn – ao – chuồng (gọi tắt là mô hình VAC) cũng dựa trên tinh thần ấy. Thứ tự trong câu là kinh nghiệm chung, còn tùy đất đai, nơi bán mà lợi ích từng nghề có thể khác.
“Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ xếp câu vào bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất”, nhóm câu về kinh nghiệm sản xuất. Câu dùng lối xếp thứ bậc “nhất, nhì, tam” như câu “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, nói trọn một kinh nghiệm. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền”
- Ông nội đào ao thả cá trước, vì nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền.
- Nhà bác vừa có ao cá, vừa có vườn bưởi, lại cấy hai sào lúa.
- Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền, nên bố chuyển một phần ruộng trũng thành ao.
- Thầy dạy câu “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền” trong giờ Ngữ văn.
- Câu tục ngữ “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền” nêu thứ tự lợi ích các nghề nông.
Câu dùng khi nói về cách làm kinh tế từ ao, vườn, ruộng (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một gia đình làm đủ cả ba nghề.
Câu tục ngữ cùng chủ đề với “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền”
- Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống: bốn yếu tố của nghề trồng lúa.
- Nhất thì, nhì thục: đúng thời vụ là nhất, đất làm tốt là nhì.
- Tấc đất, tấc vàng: đất đai quý như vàng.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền”
Mẹo 1 – Ba chữ chính: TRÌ = ao, VIÊN = vườn, ĐIỀN = ruộng (thứ tự lợi ích).
Mẹo 2 – Từ quen: “điền” như “điền chủ”, “viên” như “công viên”, “trì” như “thành trì” (hào nước quanh thành).
Mẹo 3 – Nhì hay nhị: cả hai đều là “thứ hai”; bài này viết theo thẻ là “nhì canh viên”, gặp “nhị canh viên” cũng là một câu.
Bài tập: Điền từ, giải nghĩa chữ
- Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh …
- Nhất canh …, nhì canh viên, tam canh điền.
- “Viên” trong câu tục ngữ nghĩa là gì?
- Theo câu tục ngữ, nghề nào lãi nhất?
- “Canh điền” là nuôi cá hay làm ruộng?
Xem đáp án
- điền: ruộng.
- trì: ao.
- Vườn.
- Nuôi cá (canh trì).
- Làm ruộng: nhiều bạn nhầm vì “canh” đứng ở cả ba vế; chữ quyết định là chữ sau: trì (ao), viên (vườn), điền (ruộng).
Câu hỏi thường gặp
Nhất canh trì nhì canh viên hay nhị canh viên?
Cả hai đều gặp. “Nhị” là chữ Hán, “nhì” là cách đọc quen của người Việt, đều nghĩa là thứ hai.
“Canh trì”, “canh viên”, “canh điền” là gì?
Lần lượt là nuôi cá dưới ao, làm vườn và làm ruộng.
Câu tục ngữ là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ, nằm trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
Câu tục ngữ có còn đúng ngày nay không?
Phần lớn vẫn đúng về tinh thần: kết hợp ao, vườn, ruộng thì làm ăn hiệu quả hơn. Còn nghề nào lãi nhất thì tùy đất đai và nơi tiêu thụ từng vùng.
