“Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt” là một câu trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” của sách Ngữ văn 7. Câu kể một kinh nghiệm rất lạ với học sinh thành phố: nhìn đàn kiến để đoán lụt. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu cơ sở của kinh nghiệm, kèm cách đặt câu, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt” là câu tục ngữ, nêu kinh nghiệm quan sát con vật để đoán mưa lụt.
Nghĩa đen: tháng bảy âm lịch thấy kiến bò lên cao thì sắp có lụt.
💡 Mẹo nhớ: kiến bò lên cao → sắp lụt.
Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| tháng bảy | tháng bảy âm lịch, giữa mùa mưa bão ở miền Bắc |
| kiến bò | đàn kiến bò thành hàng, tha trứng, tha mồi lên chỗ cao |
| chỉ lo lại lụt | chỉ còn lo một điều: sắp lại có lụt |
Cơ sở của kinh nghiệm. Kiến rất nhạy với độ ẩm và sự thay đổi thời tiết. Khi sắp có mưa lớn, kiến thường tha trứng, tha mồi rời tổ dưới thấp để bò lên chỗ cao, tránh nước ngập. Tháng bảy âm lịch lại là lúc mưa nhiều, nên thấy kiến bò từng đàn lên cao vào tháng này, người xưa đoán sắp có lụt.
Ý nghĩa. Nhờ kinh nghiệm này, người nông dân kịp chuẩn bị: gặt lúa sớm, đắp bờ, kê đồ đạc lên cao, dự trữ lương thực. Câu tục ngữ cho thấy ông cha ta quan sát thiên nhiên rất tinh tế. Ngày nay vẫn nên kết hợp với dự báo thời tiết, vì đây là kinh nghiệm dân gian, không phải lúc nào cũng đúng.
“Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ xếp câu vào bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất”, nhóm câu về kinh nghiệm thời tiết. Câu có hai vế, có vần “bò – lo”, nói trọn một kinh nghiệm. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt”
- Thấy đàn kiến tha trứng lên cao, ông nói tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt.
- Mấy hôm nay kiến bò đầy chân tường, bà bảo cả nhà kê lại lúa giống lên gác.
- Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt, nên làng em gặt lúa sớm hơn mọi năm.
- Cô giáo giải thích câu “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt” bằng hình ảnh đàn kiến dời tổ.
- Câu tục ngữ “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt” là kinh nghiệm đoán thời tiết.
Câu dùng khi nhìn kiến để đoán mưa lụt (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một lần “kiến bò” báo lụt.
Câu tục ngữ cùng chủ đề với “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt”
- Kiến đen tha trứng lên cao, thế nào cũng có mưa rào rất to: cũng nhìn kiến để đoán mưa.
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa: nhìn sao đoán nắng mưa.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ: nhìn ráng trời đoán bão.
- Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão: nhìn gió và chuồn chuồn đoán bão.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt”
Mẹo 1 – Kiến báo lụt: KIẾN BÒ lên cao → sắp LỤT.
Mẹo 2 – Vần “bò – lo”: kiến BÒ thì người LO.
Mẹo 3 – Tháng bảy âm lịch: giữa mùa mưa bão, nên kiến bò lúc này là dấu hiệu đáng lo.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại …
- Tháng … kiến bò, chỉ lo lại lụt.
- Kiến đen tha trứng lên cao, thế nào cũng có mưa … rất to.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì …
- Tháng bảy … bò, chỉ lo lại lụt.
Xem đáp án
- lụt.
- bảy: tháng bảy âm lịch.
- rào.
- giữ.
- kiến: nhiều bạn điền “rắn” hay “cua”, nhưng câu tục ngữ là con kiến, loài rất nhạy với mưa.
Câu hỏi thường gặp
Tháng bảy kiến bò chỉ lo lại lụt là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ, nằm trong bài “Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
Vì sao kiến bò lên cao là sắp lụt?
Vì kiến nhạy với độ ẩm: sắp mưa lớn, kiến dời trứng, dời mồi lên chỗ cao để tránh nước ngập.
Tháng bảy trong câu là tháng âm lịch hay dương lịch?
Là tháng bảy âm lịch, thường rơi vào khoảng tháng tám dương lịch, giữa mùa mưa bão ở miền Bắc.
Câu tục ngữ có ý nghĩa gì?
Câu giúp người nông dân đoán trước lũ lụt để chủ động phòng tránh, và cho thấy ông cha ta quan sát thiên nhiên rất tinh tế.
