“Đặt câu với thành ngữ” là dạng bài tập rất hay gặp từ lớp 4 đến lớp 9: đề cho một thành ngữ, yêu cầu viết một câu dùng đúng nghĩa. Nhiều bạn hiểu nghĩa nhưng đặt câu vẫn sai vì dùng nhầm hoàn cảnh hoặc đặt thành ngữ sai chỗ trong câu. Trang này hướng dẫn cách đặt câu từng bước, kèm câu mẫu cho các thành ngữ hay được hỏi nhất; câu nào có bài riêng thì bấm vào để xem thêm ví dụ. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Cách đặt câu với thành ngữ: hiểu đúng nghĩa bóng → nghĩ một tình huống đời thường hợp nghĩa → dùng thành ngữ như một từ (thường làm vị ngữ hoặc bổ ngữ).
✅ Ví dụ: “Bạn Nam thẳng như ruột ngựa, thấy sai là nói ngay.”
💡 Mẹo nhớ: câu đúng phải có người, có việc cụ thể để thành ngữ “ăn” vào nghĩa.
Cách đặt câu với thành ngữ
- Bước 1 – Hiểu nghĩa bóng: “ếch ngồi đáy giếng” không nói về con ếch mà nói người hiểu biết hạn hẹp.
- Bước 2 – Xác định sắc thái: khen hay chê, vui hay buồn (“ăn cháo đá bát” là chê nặng).
- Bước 3 – Chọn tình huống: ở trường, ở nhà, ngoài xóm – càng cụ thể càng tốt.
- Bước 4 – Đặt thành ngữ đúng chỗ: thường sau chủ ngữ (“Cậu ấy ếch ngồi đáy giếng”) hoặc sau “như”, “đúng là” (“… đúng là nước đổ đầu vịt”).
Câu mẫu với thành ngữ hay được hỏi
- Thẳng như ruột ngựa: Ông em thẳng như ruột ngựa, không vừa ý là nói liền.
- Ruột để ngoài da: Bạn Hùng ruột để ngoài da, giận đó rồi quên ngay.
- Ếch ngồi đáy giếng: Mới đọc vài cuốn sách đã tự cho mình giỏi nhất thì chẳng khác gì ếch ngồi đáy giếng.
- Nước đổ đầu vịt: Mẹ nhắc mãi chuyện cất giày mà em trai vẫn quên, đúng là nước đổ đầu vịt.
- Đầu voi đuôi chuột: Kế hoạch trồng cây của lớp làm đầu voi đuôi chuột, được hai tuần thì bỏ.
- Chân cứng đá mềm: Cả nhà chúc anh lên đường nhập ngũ chân cứng đá mềm.
- Mẹ tròn con vuông: Cô giáo em vừa sinh em bé, mẹ tròn con vuông.
- Ăn cháo đá bát: Được bạn giúp bao lần mà nay quay lưng nói xấu bạn, thật là ăn cháo đá bát.
- Chậm như rùa: Sáng nào em gái cũng ăn sáng chậm như rùa.
- Lớn nhanh như thổi: Mới một năm không gặp, cậu em họ đã lớn nhanh như thổi.
- Khỏe như voi: Bác hàng xóm khỏe như voi, vác bao gạo năm mươi cân nhẹ tênh.
- Mỗi người một vẻ: Ba chị em mỗi người một vẻ, ai cũng xinh. (Câu gốc trong Truyện Kiều: “Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười”.)
Lỗi hay gặp khi đặt câu với thành ngữ
Lỗi thứ nhất là hiểu theo nghĩa đen: viết “Con ếch ngồi đáy giếng kêu ộp ộp” là đặt câu về con ếch, không phải dùng thành ngữ. Lỗi thứ hai là sai sắc thái: dùng “ăn cháo đá bát” cho chuyện nhỏ như quên trả bút thì quá nặng. Lỗi thứ ba là câu quá chung chung (“Ai cũng phải chân cứng đá mềm”), không có người, việc cụ thể nên không rõ nghĩa. Muốn xem thêm nghĩa các thành ngữ phổ biến, xem trang câu thành ngữ tiếng Việt; các thành ngữ so sánh như “chậm như rùa” có ở bài thành ngữ so sánh.
Mẹo 1 – Nghĩa bóng trước: hỏi “thành ngữ này nói về NGƯỜI NHƯ THẾ NÀO / VIỆC GÌ?” rồi mới đặt câu.
Mẹo 2 – Có người, có việc: câu phải có ai đó làm gì đó cụ thể.
Mẹo 3 – Từ nối: “đúng là”, “chẳng khác gì”, “như” giúp gắn thành ngữ vào câu tự nhiên.
Bài tập: Đặt câu với thành ngữ
- Đặt câu với thành ngữ “thẳng như ruột ngựa”.
- Đặt câu với thành ngữ “nước đổ đầu vịt”.
- Câu “Con voi khỏe như voi” có dùng đúng thành ngữ không?
- Chọn thành ngữ phù hợp: Bạn ấy làm bài kiểm tra rất chậm, … (chậm như rùa / nhanh như cắt).
- Câu “Em quên trả bút cho bạn, đúng là ăn cháo đá bát” có hợp không?
Xem đáp án
- Gợi ý: “Bố em thẳng như ruột ngựa, không thích ai nói vòng vo.”
- Gợi ý: “Cô dặn mãi phải viết hoa tên riêng mà bạn ấy vẫn quên, đúng là nước đổ đầu vịt.”
- Không: thành ngữ so sánh dùng để nói về người hoặc vật khác, không nói con voi khỏe như chính nó.
- chậm như rùa.
- Không hợp: “ăn cháo đá bát” chê sự vô ơn, phản bội rất nặng; quên trả bút chỉ là đãng trí.
Câu hỏi thường gặp
Đặt câu với thành ngữ thẳng như ruột ngựa?
Ví dụ: “Ông em thẳng như ruột ngựa, không vừa ý là nói liền.”
Đặt câu với thành ngữ ruột để ngoài da?
Ví dụ: “Bạn Hùng ruột để ngoài da, giận đó rồi quên ngay.”
Đặt câu với thành ngữ ếch ngồi đáy giếng?
Ví dụ: “Mới thắng một trận đã coi thường cả giải, đội bạn đúng là ếch ngồi đáy giếng.”
Đặt câu với thành ngữ mỗi người một vẻ?
Ví dụ: “Các bạn trong lớp mỗi người một vẻ, bạn giỏi toán, bạn giỏi vẽ.”
