Đồng dao là gì, khác ca dao ra sao? Ai từng chơi “Rồng rắn lên mây”, “Nu na nu nống” hay hát “Dung dăng dung dẻ” lúc nhỏ là đã biết đồng dao mà không để ý. Đồng dao là những bài hát, câu vần dân gian của trẻ em, gắn với trò chơi, giúp trẻ vừa chơi vừa học. Trang này giải thích khái niệm, đặc điểm, ví dụ quen thuộc và cách phân biệt với ca dao, vè. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Đồng dao là thơ ca dân gian truyền miệng của trẻ em, thường hát khi chơi trò chơi.
✅ Ví dụ: “Rồng rắn lên mây…”, “Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi chơi…”, “Nu na nu nống…”, “Kéo cưa lừa xẻ…”.
💡 Mẹo nhớ: “đồng” là trẻ em (như “nhi đồng”), “dao” là bài hát (như “ca dao”) → đồng dao = bài hát của trẻ em.
Đồng dao là gì?
Đồng dao là hình thức thơ ca dân gian có nội dung và cách nói phù hợp với trẻ em, thường được trẻ hát trong lúc vui chơi. Có bài do chính trẻ em truyền nhau, có bài do người lớn đặt ra theo cách nhìn của trẻ. Đồng dao có câu ngắn (thường bốn chữ), nhịp nhanh, vần liền, nhiều chỗ lặp lại, đôi khi ý nối nhau rất ngộ nghĩnh, không cần đúng lẽ thường. Nhờ vậy trẻ dễ thuộc, dễ hát theo nhịp trò chơi. Đồng dao giúp trẻ làm quen với cây cỏ, con vật, công việc trong nhà, học đếm và rèn thân thể qua trò chơi.
| Tiêu chí | Đồng dao | Ca dao |
|---|---|---|
| Người hát | Trẻ em | Người lớn (lời ru, lời hát giao duyên…) |
| Gắn với | Trò chơi dân gian | Đời sống, tình cảm, lao động |
| Thể thơ hay gặp | Bốn chữ, năm chữ, câu ngắn | Chủ yếu lục bát |
| Nội dung | Vui, ngộ nghĩnh, có khi không cần đúng lẽ thường | Bày tỏ tình cảm, kinh nghiệm sống |
Những bài đồng dao quen thuộc
- Rồng rắn lên mây…: hát khi chơi rồng rắn, một bạn làm “thầy thuốc”, cả đoàn nối đuôi nhau.
- Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi chơi / Đến cửa nhà trời…: các bạn nắm tay nhau vừa đi vừa hát, cuối bài cùng ngồi xuống.
- Nu na nu nống…: các bạn ngồi duỗi chân, một bạn vừa hát vừa đếm từng chân.
- Kéo cưa lừa xẻ / Ông thợ nào khỏe / Về ăn cơm vua…: hai bạn nắm tay kéo qua kéo lại như kéo cưa.
- Ông giẳng ông giăng / Xuống chơi với tôi…: hát dưới trăng.
- Con mèo mà trèo cây cau / Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà…: bài vui về mèo và chuột.
Mỗi vùng có thể hát một bài đồng dao với lời hơi khác nhau, đó là đặc điểm của văn học truyền miệng. Ngày nay trẻ em thành phố ít chơi trò dân gian nên ít biết đồng dao; nhiều trường mầm non dạy lại để giữ gìn. Muốn biết thêm các thể loại khác, xem bài vè là gì và ca dao là gì; bài về trăng có ở trang ca dao tục ngữ về trăng.
Mẹo 1 – Đồng là trẻ: ĐỒNG dao, nhi ĐỒNG, ĐỒNG thoại → đều liên quan trẻ em.
Mẹo 2 – Gắn trò chơi: RỒNG RẮN, NU NA, KÉO CƯA, DUNG DĂNG → mỗi bài một trò chơi.
Mẹo 3 – Câu ngắn: đồng dao chủ yếu câu BỐN CHỮ, vần liền, đọc theo nhịp chơi.
Bài tập: Đồng dao là gì?
- Điền tiếng còn thiếu: Rồng rắn lên …
- Điền tiếng còn thiếu: Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi …
- “Đồng” trong “đồng dao” nghĩa là gì?
- Bài “Kéo cưa lừa xẻ” hát khi chơi trò gì?
- Đồng dao nào cũng phải có ý nghĩa rõ ràng, đúng lẽ thường từng câu, đúng không?
Xem đáp án
- mây.
- chơi.
- Trẻ em (đồng dao: bài hát của trẻ em).
- Trò kéo cưa: hai bạn nắm tay nhau kéo qua kéo lại.
- Không: nhiều bài đồng dao nối ý theo vần cho vui tai, không cần đúng lẽ thường; cái chính là nhịp điệu để chơi.
Câu hỏi thường gặp
Đồng dao là gì? Cho ví dụ.
Đồng dao là thơ ca dân gian của trẻ em, gắn với trò chơi, ví dụ “Rồng rắn lên mây”, “Dung dăng dung dẻ”.
Đồng dao khác ca dao thế nào?
Đồng dao của trẻ em, gắn trò chơi, câu ngắn; ca dao của người lớn, bày tỏ tình cảm, chủ yếu lục bát.
Đồng dao có tác dụng gì với trẻ?
Giúp trẻ học nói, học đếm, biết tên sự vật và rèn thân thể qua trò chơi.
Đồng dao thường viết theo thể thơ gì?
Thường là thơ bốn chữ, câu ngắn, vần liền.
