“Ăn cháo đá bát” là thành ngữ người Việt dùng để chê kẻ vô ơn: được giúp xong thì quay lưng, thậm chí làm hại người đã giúp mình. Hình ảnh rất đời thường, ai nghe cũng hiểu, nhưng nhiều bạn vẫn hỏi đây là thành ngữ hay tục ngữ và nên dùng thế nào cho đúng. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa, trái nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Ăn cháo đá bát” là thành ngữ, chỉ kẻ vô ơn, được giúp đỡ xong lại phản bội, quay lưng với người đã giúp mình.
Nghĩa đen: ăn hết cháo rồi đá đổ cái bát.
💡 Mẹo nhớ: ăn cháo xong đá bát → vô ơn.
Ăn cháo đá bát nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| ăn cháo | được ăn bát cháo | nhận sự giúp đỡ, nhận ơn của người khác |
| đá bát | ăn xong lại đá đổ cái bát vừa đựng cháo cho mình | quay lưng, phản bội, làm hại người đã giúp mình |
Nghĩa đen. Cái bát đã đựng cháo cho mình ăn lúc đói. Ăn xong không cảm ơn, lại còn đá đổ cái bát: hành động ấy vừa vô lễ, vừa phũ phàng.
Nghĩa bóng. Thành ngữ dùng để chê người vô ơn, bội nghĩa: lúc khó khăn thì nhờ người ta giúp, đến khi được việc rồi thì quên ơn, nói xấu, thậm chí làm hại người đã giúp. Đây là lời chê rất nặng trong tiếng Việt, vì ông cha ta coi trọng đạo “uống nước nhớ nguồn”.
Cách dùng. Thành ngữ thường làm vị ngữ (“Hắn ăn cháo đá bát”), đứng sau “đúng là”, “thật là”, hoặc làm định ngữ (“kẻ ăn cháo đá bát”). Vì là lời chê nặng, nên dùng cẩn thận, tránh gán cho người khác khi chưa rõ chuyện.
“Ăn cháo đá bát” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là một cụm từ cố định (bốn chữ, hai vế “ăn cháo – đá bát”) dùng để gọi tên một kiểu người, một kiểu hành động, thường được chèn vào câu như một từ. Câu không nêu trọn một kinh nghiệm hay lời khuyên như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ăn cháo đá bát”
- Được thầy giúp đỡ mà giờ nói xấu thầy, thật là ăn cháo đá bát.
- Ông chủ cho anh ta học nghề miễn phí, học xong anh ta mở tiệm ngay bên cạnh và nói xấu ông.
- Đừng làm kẻ ăn cháo đá bát, ai giúp mình thì phải nhớ ơn.
- Bà kể chuyện con rắn được người nông dân ủ ấm rồi quay lại cắn ông, đúng thói ăn cháo đá bát.
- Thành ngữ “Ăn cháo đá bát” chê thói vô ơn bội nghĩa.
Thành ngữ dùng khi chê kẻ vô ơn, phản bội người giúp mình (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “ăn cháo đá bát”.
Thành ngữ gần nghĩa, trái nghĩa với “Ăn cháo đá bát”
- Qua cầu rút ván: qua được rồi thì rút ván đi, không để người sau qua; dùng xong thì bỏ.
- Vắt chanh bỏ vỏ: lợi dụng hết rồi thì vứt bỏ.
- Nuôi ong tay áo: cưu mang kẻ xấu rồi bị chính nó hại (nói từ phía người bị phản bội).
- Trái nghĩa: Uống nước nhớ nguồn: được hưởng thì nhớ ơn người làm ra.
Mẹo nhớ thành ngữ “Ăn cháo đá bát”
Mẹo 1 – Vô ơn: ăn CHÁO xong ĐÁ BÁT → VÔ ƠN.
Mẹo 2 – Cặp trái nghĩa: “Ăn cháo đá bát” ↔ “Uống nước nhớ nguồn”; cùng là chuyện ăn uống, một bên quên ơn, một bên nhớ ơn.
Mẹo 3 – Viết đúng: ba chữ “cháo”, “đá” (đá bằng chân), “bát” đều mang dấu sắc.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào thành ngữ, tục ngữ
- Ăn cháo đá …
- Qua cầu rút …
- Vắt chanh bỏ …
- Uống nước nhớ …
- Ăn … đá bát.
Xem đáp án
- bát.
- ván.
- vỏ.
- nguồn.
- cháo: nhiều bạn điền “cơm”, nhưng thành ngữ là “ăn cháo”, bát cháo lúc khó khăn mới thấy cái ơn.
Câu hỏi thường gặp
Ăn cháo đá bát là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định dùng để chê kẻ vô ơn, thường chèn vào câu như một từ.
Ăn cháo đá bát chỉ người như thế nào?
Chỉ người vô ơn, bội nghĩa: được giúp xong thì quay lưng, phản bội người đã giúp mình.
Thành ngữ trái nghĩa với ăn cháo đá bát là gì?
Trái nghĩa là “Uống nước nhớ nguồn”; ngoài ra có “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
Ăn cháo đá bát tiếng Anh là gì?
Thành ngữ tiếng Anh tương đương là “bite the hand that feeds you” (cắn bàn tay cho mình ăn).
