Cần tìm ca dao, tục ngữ về gia đình cho bài văn về tình cảm gia đình, bài thuyết trình về gia đình hạnh phúc hay tấm thiệp tặng người thân? Dưới đây là những câu quen thuộc nhất, chia theo từng mối quan hệ: cha mẹ – con cái, anh chị em, vợ chồng, ông bà. Mỗi câu kèm lời giải thích ngắn; câu nào có bài riêng thì bấm vào để xem nghĩa đầy đủ. Xem thêm các trang khác trong mục ca dao, tục ngữ theo chủ đề.
✅ Ca dao về gia đình: “Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”; “Anh em như thể tay chân / Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần”.
✅ Tục ngữ về gia đình: “Chị ngã em nâng”, “Con có cha như nhà có nóc”, “Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn”.
💡 Mẹo nhớ: gia đình hạnh phúc trong ca dao tục ngữ dựa trên ba chữ: hiếu (con với cha mẹ), thương (anh em), thuận (vợ chồng).
Ca dao, tục ngữ về cha mẹ và con cái
- Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra (ca dao): công ơn cha mẹ to lớn như núi cao, nước nguồn.
- Công cha như núi ngất trời / Nghĩa mẹ như nước ở ngoài Biển Đông (ca dao, Ngữ văn 7 cũ): cùng ý với bài trên, ví cha với núi, mẹ với biển.
- Con có cha như nhà có nóc (tục ngữ): cha là chỗ dựa che chở cả nhà.
- Mẹ già như chuối ba hương / Như xôi nếp một, như đường mía lau (ca dao): con trân quý mẹ già.
- Con hơn cha là nhà có phúc (tục ngữ): con cháu giỏi hơn cha ông là niềm vui của cả nhà.
- Cá không ăn muối cá ươn (tục ngữ): con không nghe lời cha mẹ dạy thì dễ hư.
- Quạt nồng ấp lạnh (thành ngữ): con hiếu thảo, chăm sóc cha mẹ chu đáo.
Ca dao, tục ngữ về anh chị em
- Anh em như thể tay chân / Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần (ca dao): anh em gắn bó như tay với chân.
- Chị ngã em nâng (thường xếp tục ngữ): anh chị em đỡ đần nhau lúc khó.
- Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau (ca dao): anh em trong nhà đừng tranh giành, hại nhau.
- Một giọt máu đào hơn ao nước lã (tục ngữ): tình ruột thịt quý hơn quan hệ người ngoài.
Ca dao, tục ngữ về vợ chồng
- Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn (tục ngữ): vợ chồng đồng lòng thì việc khó mấy cũng xong.
- Râu tôm nấu với ruột bầu / Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon (ca dao): nghèo mà đầm ấm.
- Đồng vợ đồng chồng (thành ngữ): vợ chồng cùng một lòng.
Ca dao về ông bà, tổ tiên
- Ngó lên nuộc lạt mái nhà / Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu (ca dao, Ngữ văn 7 cũ): nỗi nhớ, lòng biết ơn ông bà nhiều như nuộc lạt trên mái nhà.
- Cửu huyền thất tổ (thành ngữ Hán Việt): tổ tiên nhiều đời của dòng họ.
Mỗi mối quan hệ có thêm trang riêng nhiều câu hơn: ca dao tục ngữ về cha mẹ, ca dao tục ngữ về anh em, ca dao tục ngữ về vợ chồng, ca dao tục ngữ về ông bà. Muốn biết câu nào là thành ngữ, câu nào là tục ngữ, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Mẹo 1 – Ba chữ: HIẾU với cha mẹ, THƯƠNG anh em, THUẬN vợ chồng.
Mẹo 2 – Hình ảnh trong nhà: nóc nhà (cha), tay chân (anh em), nuộc lạt (ông bà) → ca dao tục ngữ hay ví gia đình với ngôi nhà, cơ thể.
Mẹo 3 – Viết đúng: “nuộc lạt” (vần uôc), “đùm bọc” (đ), “đỡ đần” (dấu ngã ở “đỡ”).
Bài tập: Ca dao, tục ngữ về gia đình
- Điền tiếng còn thiếu: Anh em như thể tay … / Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
- Điền tiếng còn thiếu: Thuận vợ thuận chồng, tát biển … cũng cạn.
- “Con có cha như nhà có nóc” muốn nói gì về người cha?
- Xếp các câu sau vào ca dao hoặc tục ngữ: “Chị ngã em nâng”; “Ngó lên nuộc lạt mái nhà / Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu”.
- “Quạt nồng ấp lạnh” nói về tình vợ chồng, đúng không?
Xem đáp án
- chân (có bản chép “chân tay”).
- Đông.
- Cha là chỗ dựa, che chở cả nhà như mái nhà che mưa nắng.
- “Chị ngã em nâng”: tục ngữ (có tài liệu xếp thành ngữ); “Ngó lên nuộc lạt mái nhà…”: ca dao.
- Không đúng: thành ngữ nói về con hiếu thảo – trời nóng quạt cho cha mẹ, trời lạnh ủ ấm cho cha mẹ. Vì gợi cảnh chăm sóc nhau nên dễ nhầm sang vợ chồng.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao về tình cảm gia đình hay nhất?
Được nhắc nhiều nhất là “Công cha như núi Thái Sơn…” và “Anh em như thể tay chân…”.
Tục ngữ về gia đình hạnh phúc là gì?
Tiêu biểu là “Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn”: gia đình đồng lòng thì vượt được mọi khó khăn.
Thành ngữ về gia đình là gì?
Hay gặp: quạt nồng ấp lạnh, đồng vợ đồng chồng, mẹ tròn con vuông, cha truyền con nối.
Ca dao về gia đình học ở lớp mấy?
Sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ) có bài “Những câu hát về tình cảm gia đình”, mở đầu bằng “Công cha như núi ngất trời / Nghĩa mẹ như nước ở ngoài Biển Đông”, trong đó còn có “Chiều chiều ra đứng ngõ sau” và “Ngó lên nuộc lạt mái nhà”.
