“Một cây làm chẳng nên non” là vế đầu của câu tục ngữ về đoàn kết nổi tiếng nhất, có trong bài tục ngữ về con người và xã hội của Ngữ văn 7. Nhiều bạn chỉ nhớ nửa câu, hoặc không hiểu “non” là gì. Bài này chép câu đầy đủ, giải nghĩa từng hình ảnh, nêu bài học, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao” là câu tục ngữ, nghĩa là một người khó làm nên việc lớn; đoàn kết lại thì tạo thành sức mạnh.
Nghĩa đen: một cây không làm thành núi, ba cây chụm lại thì thành núi cao. “Non” là núi. Câu nằm trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội” (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
💡 Mẹo nhớ: một cây không thành núi, ba cây chụm lại mới thành → đoàn kết.
Giải thích câu tục ngữ “Một cây làm chẳng nên non”
Câu đầy đủ gồm hai dòng lục bát:
Một cây làm chẳng nên non,
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| non | núi (như trong “non sông”, “non nước”) |
| chẳng nên | không thành, không làm nên |
| chụm lại | tụm lại, dựa sát vào nhau |
| ba cây | nhiều cây (“ba” chỉ số nhiều, không phải đúng ba) |
Nghĩa đen. Một cái cây đứng riêng lẻ thì không thể làm thành một quả núi. Nhưng nhiều cây chụm lại với nhau, nhìn từ xa đã thành một ngọn núi cao. “Ba” ở đây chỉ số nhiều, như “ba chìm bảy nổi”, chứ không phải đúng ba cây.
Nghĩa bóng. “Một cây” là một người đơn lẻ, “ba cây chụm lại” là nhiều người cùng chung sức, “hòn núi cao” là việc lớn, sức mạnh lớn. Câu tục ngữ khẳng định: một người dù giỏi cũng khó làm nên việc lớn; nhiều người đoàn kết, đồng lòng thì tạo nên sức mạnh to lớn. Đây là bài học về tinh thần đoàn kết mà dân tộc ta đã dựa vào để dựng nước và giữ nước.
“Một cây làm chẳng nên non” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Sách Ngữ văn 7 chương trình cũ chọn câu này làm câu cuối trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội”, nhóm câu về quan hệ ứng xử. Câu có hình thức hai dòng lục bát như ca dao, nhưng nội dung là một kinh nghiệm, một lời khuyên đúc kết, nên được xếp vào tục ngữ.
Câu dùng phép đối (một cây – ba cây, chẳng nên – nên) và ẩn dụ (cây là người, núi là sức mạnh). Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Một cây làm chẳng nên non”
- Cả nhóm cùng làm, một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
- Một cây làm chẳng nên non, nên lớp trưởng chia việc trang trí lớp cho cả tổ.
- Cả làng góp công đắp lại con đê chỉ trong một tuần.
- Thầy nhắc đội bóng: “Một cây làm chẳng nên non, các em phải chơi đồng đội.”
- Ông cha ta thắng giặc nhờ đoàn kết, đúng như câu ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
Câu có thể dùng cả hai dòng (câu 1), chỉ dòng đầu (câu 2, 4) khi muốn nhấn vào cái yếu của một người, hoặc chỉ dòng sau (câu 5) khi muốn nhấn vào sức mạnh tập thể. Câu 3 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “ba cây chụm lại”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Một cây làm chẳng nên non”
- Góp gió thành bão: nhiều cái nhỏ góp lại thành sức mạnh lớn.
- Đoàn kết là sức mạnh: khẩu hiệu quen thuộc, cùng ý.
- Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết / Thành công, thành công, đại thành công: lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sức mạnh đoàn kết.
- Trái nghĩa: Mỗi người một phách: mỗi người làm một kiểu, không ăn khớp với nhau.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Một cây làm chẳng nên non”
Mẹo 1 – Đếm cây: MỘT cây → không thành núi; BA cây CHỤM LẠI → thành núi cao. Ít thì yếu, nhiều mà đoàn kết thì mạnh.
Mẹo 2 – “Non” là núi: nhớ “non sông”, “non nước”. Câu có cả “non” lẫn “núi” để nói cùng một vật.
Mẹo 3 – Vần nối hai dòng: “non” ở dòng sáu vần với “hòn” ở dòng tám.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Một cây làm chẳng nên …
- Ba cây chụm lại nên hòn núi …
- Ba cây … lại nên hòn núi cao.
- Góp gió thành …
- … cây làm chẳng nên non.
Xem đáp án
- non: “non” là núi.
- cao.
- chụm: tụm sát vào nhau.
- bão: câu gần nghĩa về sức mạnh tập thể.
- Một: nhiều bạn điền nhầm “ba” vì nhớ lẫn với dòng sau. Dòng đầu nói về một cây đơn lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Câu đầy đủ của “Một cây làm chẳng nên non” là gì?
Câu đầy đủ là: “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao.”
“Non” trong câu tục ngữ nghĩa là gì?
“Non” nghĩa là núi, như trong “non sông”, “non nước”, không phải “non” là còn non, chưa già.
Một cây làm chẳng nên non là ca dao hay tục ngữ?
Là tục ngữ, có trong bài “Tục ngữ về con người và xã hội” (Ngữ văn 7 chương trình cũ). Câu có hình thức lục bát nên đôi khi bị nhầm là ca dao.
Một cây làm chẳng nên non tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh gần nghĩa là “Unity is strength” (đoàn kết là sức mạnh) và “United we stand, divided we fall” (đoàn kết thì đứng vững, chia rẽ thì gục ngã).
