“Lá lành đùm lá rách” là câu tục ngữ về tình tương thân tương ái, thường được nhắc trong các đợt quyên góp ủng hộ đồng bào vùng lũ, học sinh vùng khó khăn. Câu rất quen nhưng lại hay bị gõ sai thành “lá lành dùm lá rách”, kể cả trên băng rôn, bài đăng mạng. Bài này giải thích nghĩa, chỉ cách viết đúng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Lá lành đùm lá rách” là câu tục ngữ, nghĩa là người có điều kiện hơn giúp đỡ, che chở người khó khăn hơn.
Nghĩa đen: lá còn lành bọc lấy lá đã rách. Viết đúng: lá lành đùm lá rách (đùm = đùm bọc); ❌ không viết “lá lành dùm lá rách”. Xếp loại: thường xếp là tục ngữ; có tài liệu xếp vào thành ngữ.
💡 Mẹo nhớ: đùm là đùm bọc (chữ Đ), không phải “dùm” (nhờ giúp).
Giải thích câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách”
Nghĩa đen. Ngày trước, người ta hay gói xôi, gói bánh, gói cơm nắm bằng lá chuối, lá dong. Khi gói, lá nào bị rách thì phải lót thêm một lá lành bên ngoài để bọc lại, cho cơm bánh khỏi rơi ra. “Đùm” là gói, bọc lại. Lá lành đùm lá rách là lá còn nguyên bọc lấy lá đã rách.
Nghĩa bóng. “Lá lành” là người có cuộc sống đầy đủ hơn, “lá rách” là người nghèo khó, gặp hoạn nạn. Câu khuyên người có điều kiện hơn hãy giúp đỡ, che chở người khó khăn hơn. Đây là truyền thống tương thân tương ái của người Việt: không ai bị bỏ lại phía sau khi gặp khó.
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| lá lành | chiếc lá còn nguyên | người khá giả, có điều kiện hơn |
| đùm | gói, bọc lại | giúp đỡ, che chở |
| lá rách | chiếc lá bị rách | người nghèo khó, gặp hoạn nạn |
Câu còn được nói dài hơn là “Lá lành đùm lá rách, lá rách ít đùm lá rách nhiều”: ngay cả người khó khăn cũng có thể giúp người khó khăn hơn mình.
Viết đúng: “đùm” hay “dùm”?
Viết đúng là “lá lành đùm lá rách”, chữ đùm có âm đầu Đ. “Đùm” nghĩa là gói, bọc, như trong đùm bọc, “đùm xôi”, “một đùm cơm”. Còn “dùm” (cũng nói “giùm”) nghĩa là giúp, làm hộ: “làm dùm tôi”, “mua dùm cái bánh”. Viết “lá lành dùm lá rách” thì thành ra “lá lành giúp lá rách”, nghe gần nghĩa nên rất nhiều người nhầm, nhưng đó không phải câu tục ngữ gốc. Nhớ cụm “đùm bọc” là viết đúng.
“Lá lành đùm lá rách” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu được xếp không giống nhau trong các tài liệu:
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Tục ngữ (cách xếp thường gặp) | Câu có chủ ngữ (lá lành) và vị ngữ (đùm lá rách), nói trọn một lời khuyên về cách đối xử giữa người với người. |
| Thành ngữ (có tài liệu xếp) | Câu ngắn, hay được dùng như một cụm từ trong câu khác: “tinh thần lá lành đùm lá rách”. |
Khi làm bài, theo cách xếp trong sách lớp mình; nếu đề chỉ hỏi chung, có thể trả lời là tục ngữ và nêu căn cứ. Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Lá lành đùm lá rách”
- Cả trường quyên góp áo ấm cho học sinh vùng cao, lá lành đùm lá rách.
- Mùa lũ năm ấy, tinh thần lá lành đùm lá rách lan khắp cả nước.
- Nhà bác Tư bị cháy, cả xóm góp gạo, góp tiền giúp bác dựng lại nhà.
- Lớp em lập “hộp sách lá lành” để tặng sách vở cũ cho các bạn khó khăn.
- Ông bà ta dạy “lá lành đùm lá rách”, nên thấy người hoạn nạn thì phải giúp.
Câu hay dùng trong các hoạt động thiện nguyện, quyên góp (câu 1, 2, 4), thường đi với chữ “tinh thần”. Câu 3 không nhắc nguyên văn nhưng là một việc làm đúng tinh thần câu tục ngữ.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Lá lành đùm lá rách”
- Thương người như thể thương thân: thương người khác như thương chính mình.
- Một miếng khi đói bằng một gói khi no: giúp người lúc khó quý hơn nhiều lúc đầy đủ.
- Bầu ơi thương lấy bí cùng / Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn: người cùng một làng, một nước phải thương nhau.
- Trái nghĩa: Đèn nhà ai nấy rạng: ai lo việc nấy, mặc kệ người khác.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách”
Mẹo 1 – ĐÙM là ĐÙM BỌC: lá lành bọc lấy lá rách. Có chữ “bọc” thì viết “đùm”, âm đầu Đ.
Mẹo 2 – “Dùm” là làm hộ: “làm dùm”, “mua dùm”. Câu tục ngữ không nói lá lành làm hộ lá rách, mà nói lá lành bọc lá rách.
Mẹo 3 – Lành bọc rách: người đủ đầy hơn che chở người khó khăn hơn → tương thân tương ái.
Bài tập: Chọn chữ đúng
- Lá lành (đùm / dùm) lá rách.
- Anh em phải (đùm / dùm) bọc nhau.
- Cậu xách (đùm / dùm) mình cái túi này với.
- Mẹ gói cho em một (đùm / dùm) xôi mang đi học.
- Tinh thần lá lành (đùm / dùm) lá rách giúp đồng bào vùng lũ.
Xem đáp án
- đùm: đùm bọc.
- đùm: “đùm bọc” là che chở.
- dùm: nhờ xách hộ.
- đùm: “một đùm xôi” là một gói xôi.
- đùm: dù câu nói về việc giúp đỡ (dễ làm ta nghĩ đến “dùm”), câu tục ngữ vẫn viết “đùm”.
Câu hỏi thường gặp
Lá lành đùm lá rách hay lá lành dùm lá rách?
Viết đúng là lá lành đùm lá rách. “Đùm” là gói, bọc (đùm bọc). “Dùm” là làm hộ, không phải chữ trong câu tục ngữ.
Lá lành đùm lá rách là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường được xếp là tục ngữ, vì câu nói trọn một lời khuyên. Có tài liệu xếp vào thành ngữ do câu ngắn, hay dùng như một cụm từ (“tinh thần lá lành đùm lá rách”).
Lá lành đùm lá rách nói lên truyền thống gì?
Câu nói lên truyền thống tương thân tương ái, đoàn kết, giúp đỡ nhau lúc khó khăn của người Việt Nam.
Lá lành đùm lá rách tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh không có câu khớp hẳn. Có thể dịch ý: “The better-off should help those in need” (người khá giả nên giúp người gặp khó khăn).
