Cần tìm ca dao, tục ngữ về con cò cho bài học về hình ảnh người nông dân, bài phân tích thơ “Con cò” của Chế Lan Viên hay bài văn về người phụ nữ Việt Nam? Con cò là hình ảnh gần gũi nhất của đồng quê, và trong ca dao, cò thường tượng trưng cho người lao động hiền lành, chịu thương chịu khó, nhất là người phụ nữ. Dưới đây là những bài quen thuộc nhất, mỗi bài kèm lời giải thích ngắn. Xem thêm các trang khác trong mục ca dao, tục ngữ theo chủ đề.
✅ Ca dao về con cò: “Con cò mà đi ăn đêm…”, “Cái cò lặn lội bờ sông / Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non”, “Nước non lận đận một mình / Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay”.
✅ Hình ảnh con cò: người nông dân, người phụ nữ vất vả, lam lũ, chịu nhiều thiệt thòi.
💡 Mẹo nhớ: cò trong ca dao luôn lặn lội, lận đận → thân phận người lao động vất vả.
Ca dao về con cò
- Con cò mà đi ăn đêm / Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao…: người lao động nghèo kiếm sống vất vả, gặp rủi ro mà vẫn giữ lòng trong sạch.
- Cái cò lặn lội bờ sông / Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non / Nàng về nuôi cái cùng con / Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng: người vợ tảo tần tiễn chồng đi xa, ở nhà nuôi con.
- Nước non lận đận một mình / Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay / Ai làm cho bể kia đầy / Cho ao kia cạn cho gầy cò con: lời than thân của người lao động gặp nhiều gian truân (bài ca dao than thân trong Ngữ văn 7 chương trình cũ).
- Con cò chết rũ trên cây / Cò con mở lịch xem ngày làm ma…: bài ca dao châm biếm hủ tục ma chay, cũng có trong Ngữ văn 7 chương trình cũ.
Bài “Cái cò lặn lội bờ sông” còn có bản khác, giọng đùa vui, kể chuyện chàng trai nghèo muốn lấy vợ đẹp. Khi dẫn, nên chép đúng bản mình học.
Thành ngữ có từ cò
- Cò bay thẳng cánh: cánh đồng rộng mênh mông (“đồng lúa cò bay thẳng cánh”).
- Thân cò: thân phận vất vả, cực nhọc.
- Trai cò tranh nhau, ngư ông đắc lợi: hai bên tranh giành thì người thứ ba hưởng lợi (từ câu chuyện con trai và con cò giữ nhau, ông lão đánh cá bắt được cả hai).
- Cò kè bớt một thêm hai: mặc cả từng chút (câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, nay dùng như thành ngữ).
Con cò trong thơ
Hình ảnh con cò ca dao đi vào nhiều bài thơ có tác giả: Chế Lan Viên viết bài “Con cò” (Ngữ văn 9 chương trình cũ), mượn lời ru “Con cò mà đi ăn đêm…” để nói về tình mẹ; Trần Tế Xương trong bài “Thương vợ” viết “Lặn lội thân cò khi quãng vắng”, mượn con cò để nói nỗi vất vả của bà Tú. Muốn có thêm câu về người phụ nữ, xem trang ca dao tục ngữ về phụ nữ; về các con vật khác, xem trang ca dao tục ngữ về con vật.
Đặt câu với ca dao về con cò
- Nhìn mẹ gánh hàng ra chợ từ sớm, em nhớ câu “Cái cò lặn lội bờ sông”.
- Bà ru em bằng bài “Con cò mà đi ăn đêm”.
- Quê ngoại em có cánh đồng cò bay thẳng cánh.
- Hai cửa hàng giảm giá đua nhau, khách hàng được lợi, đúng là trai cò tranh nhau, ngư ông đắc lợi.
- Cả đời bà lên thác xuống ghềnh nuôi các con khôn lớn.
Mẹo 1 – Cò là người: trong ca dao, CON CÒ = người nông dân, người phụ nữ vất vả.
Mẹo 2 – Ba bài cần nhớ: ĐI ĂN ĐÊM (rủi ro), LẶN LỘI BỜ SÔNG (tảo tần), LÊN THÁC XUỐNG GHỀNH (than thân).
Mẹo 3 – Viết đúng: “lặn lội” (dấu nặng cả hai tiếng), “lận đận”, “ghềnh” (gh).
Bài tập: Ca dao về con cò
- Điền tiếng còn thiếu: Con cò mà đi ăn …
- Điền tiếng còn thiếu: Cái cò lặn lội bờ …
- Hình ảnh con cò trong ca dao thường tượng trưng cho ai?
- Chọn chữ đúng: Thân cò lên thác xuống (ghềnh / gềnh) bấy nay.
- Bài “Con cò” của Chế Lan Viên là ca dao, đúng không?
Xem đáp án
- đêm.
- sông.
- Người nông dân, người phụ nữ lao động vất vả.
- ghềnh (gh đứng trước ê).
- Không: đó là bài thơ có tác giả, chỉ mượn ý và lời ru từ ca dao.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao về con cò hay nhất?
Quen thuộc nhất là “Con cò mà đi ăn đêm” và “Cái cò lặn lội bờ sông”.
Hình ảnh con cò trong ca dao tượng trưng cho ai?
Thường tượng trưng cho người nông dân, người phụ nữ hiền lành, vất vả.
Thành ngữ về con cò?
Hay gặp: cò bay thẳng cánh, thân cò, trai cò tranh nhau ngư ông đắc lợi.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng là của ai?
Là câu thơ trong bài “Thương vợ” của Trần Tế Xương, mượn hình ảnh con cò trong ca dao.
