“Con cò mà đi ăn đêm” là bài ca dao gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt qua lời ru của bà, của mẹ. Bài kể chuyện con cò kiếm ăn ban đêm bị ngã xuống ao, rồi nói những lời rất xót xa. Hình ảnh con cò này còn được nhà thơ Chế Lan Viên nhắc lại trong bài thơ “Con cò”. Bài này chép bài ca dao, giải thích từng dòng, các cách hiểu, kèm câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục ca dao.
✅ “Con cò mà đi ăn đêm” là ca dao (thể lục bát), nói về thân phận vất vả, lận đận của người nông dân (hình ảnh con cò); cũng có cách hiểu là lời con cò nói về lòng trong sạch.
Nghĩa đen: con cò đi ăn đêm bị ngã xuống ao, xin ông vớt lên.
💡 Mẹo nhớ: hình ảnh con cò trong ca dao = người nông dân vất vả.
Bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm” đầy đủ
Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao,
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Về các bản chép. Bản thường gặp còn hai dòng nữa: “Có xáo thì xáo nước trong, / Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.” Hai dòng này làm rõ thêm tấm lòng của con cò: dù chết vẫn mong được trong sạch và thương đàn con nhỏ.
Giải thích câu ca dao “Con cò mà đi ăn đêm”
| Dòng | Giải thích |
|---|---|
| Con cò mà đi ăn đêm | Cò vốn kiếm ăn ban ngày, nay phải đi ăn đêm, cho thấy cuộc sống khó khăn, vất vả. |
| Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao | Trong đêm tối, cò đậu nhầm cành yếu, cành gãy, cò ngã lộn xuống ao: tai nạn bất ngờ. |
| Ông ơi ông vớt tôi nao | Cò kêu cứu, xin ông vớt mình lên. “Nao” là tiếng đệm, như “nào”. |
| Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng | Nếu tôi có lòng gian dối, xấu xa thì ông cứ đem tôi nấu với măng (xáo măng); ý nói cò tự tin mình trong sạch. |
Các cách hiểu. Cách hiểu thường gặp: con cò là hình ảnh người nông dân, nhất là người phụ nữ, phải vất vả kiếm sống cả đêm, gặp rủi ro mà không biết kêu ai. Một cách hiểu khác: đây là lời con cò bày tỏ tấm lòng trong sạch, ngay thẳng, dù gặp nạn vẫn giữ phẩm giá. Hai cách hiểu không loại trừ nhau.
Ý nghĩa bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm”
Nội dung. Bài ca dao nói lên thân phận vất vả, lận đận của người lao động nghèo, đồng thời ca ngợi tấm lòng trong sạch, giàu tình thương của họ. Câu cuối (ở bản dài) “đừng xáo nước đục đau lòng cò con” cho thấy tình thương con sâu nặng: lúc nguy nan vẫn nghĩ đến con.
Trong lời ru và thơ. Bài thường được hát ru, nên hình ảnh con cò đi vào tuổi thơ người Việt rất tự nhiên. Trong bài thơ “Con cò”, Chế Lan Viên đã mượn câu ca dao này để nói về tình mẹ và lời ru.
Đặt câu với “Con cò mà đi ăn đêm”
- Mẹ thường hát ru con bằng bài con cò mà đi ăn đêm.
- Hình ảnh người mẹ gánh hàng ra chợ từ lúc trời chưa sáng khiến em nhớ đến con cò lặn lội.
- Cô giáo phân tích câu “Con cò mà đi ăn đêm, đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao”.
- Bài ca dao con cò mà đi ăn đêm nói về thân phận người lao động nghèo.
Câu ca dao thường được trích khi nói về lời ru, thân phận người lao động (câu 1, 3, 4). Câu 2 không trích nguyên văn nhưng gợi đúng hình ảnh con cò vất vả.
Ca dao cùng chủ đề con cò, thân phận
- Thân em như tấm lụa đào: thân phận người phụ nữ xưa.
- Ầu ơ ví dầu: câu hát ru miền Nam về đường đời gian nan.
- Một nắng hai sương: làm việc vất vả từ sớm đến tối.
Mẹo nhớ bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm”
Mẹo 1 – Con cò: Hình ảnh CON CÒ trong ca dao = người nông dân VẤT VẢ.
Mẹo 2 – Thứ tự: đi ăn đêm → đậu cành mềm → ngã xuống ao → xin ông vớt.
Mẹo 3 – Xáo măng: “xáo” là nấu (thịt) với nước và rau, măng; “xáo măng” là nấu với măng.
Bài tập: Điền từ, giải nghĩa
- Con cò mà đi ăn …
- Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống …
- Ông ơi ông vớt tôi …
- Chọn chữ đúng: Tôi có lòng nào ông hãy (xáo / sáo) măng.
- Một bạn hiểu: “Con cò xin ông đem nó đi nấu măng.” Bạn ấy hiểu đúng không?
Xem đáp án
- đêm.
- ao.
- nao.
- xáo: viết X, nghĩa là nấu. “Sáo” là con sáo, cây sáo.
- Không đúng: cò nói “nếu tôi có lòng xấu thì ông hãy xáo măng”, tức là cò khẳng định mình trong sạch, mong được cứu. Đọc vội dễ hiểu ngược.
Câu hỏi thường gặp
Con cò mà đi ăn đêm nói lên điều gì?
Nói lên thân phận vất vả, lận đận của người nông dân; cũng có cách hiểu là lời con cò bày tỏ lòng trong sạch.
Bài ca dao con cò mà đi ăn đêm đầy đủ là gì?
Bản thường gặp gồm sáu dòng: bốn dòng như trên và hai dòng “Có xáo thì xáo nước trong, / Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.”
“Xáo măng” là gì?
“Xáo măng” là nấu thịt (ở đây là thịt cò) với măng, một món ăn dân dã.
Bài thơ nào nhắc đến câu con cò mà đi ăn đêm?
Bài thơ “Con cò” của Chế Lan Viên mượn câu ca dao này để nói về lời ru và tình mẹ.
