Ca dao lục bát là những bài ca dao làm theo thể thơ lục bát – một dòng sáu tiếng nối một dòng tám tiếng. Đây là thể thơ được ca dao dùng nhiều nhất, nên khi học sinh được hỏi “ca dao thường viết theo thể thơ gì”, đáp án gần như luôn là lục bát. Trang này giải thích luật vần lục bát thật dễ hiểu, kèm những bài ca dao lục bát hay về tình cảm gia đình, về quê hương và bài tập tự kiểm tra. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Ca dao lục bát là ca dao viết theo thể lục (sáu) – bát (tám): dòng sáu tiếng và dòng tám tiếng xen nhau.
✅ Luật vần chính: tiếng thứ 6 của dòng sáu vần với tiếng thứ 6 của dòng tám; tiếng thứ 8 của dòng tám vần với tiếng thứ 6 của dòng sáu tiếp theo.
💡 Mẹo nhớ: “Bầu ơi thương lấy bí cùng / Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” – cùng / chung: tiếng 6 vần với tiếng 6.
Ca dao lục bát là gì?
“Lục” là sáu, “bát” là tám (chữ Hán). Một cặp lục bát gồm một dòng sáu tiếng và một dòng tám tiếng; bài dài thì cứ thế nối tiếp các cặp. Phần lớn ca dao Việt Nam làm theo thể này, bên cạnh thể song thất lục bát và lục bát biến thể (thêm bớt tiếng). Thể lục bát dễ thuộc, dễ hát ru, nên rất hợp với lời ca dân gian. Muốn hiểu ca dao nói chung, xem bài ca dao là gì.
| Đặc điểm | Dòng sáu (lục) | Dòng tám (bát) |
|---|---|---|
| Số tiếng | 6 | 8 |
| Tiếng gieo vần | Tiếng 6 | Tiếng 6 (vần với dòng trên) và tiếng 8 (vần với dòng sáu kế tiếp) |
| Thanh ở tiếng 2 – 4 – 6 | Bằng – Trắc – Bằng | Bằng – Trắc – Bằng, tiếng 8 cũng là thanh bằng |
Ví dụ bài bốn dòng: “Anh đi anh nhớ quê nhà / Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương / Nhớ ai dãi nắng dầm sương / Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao”. Ở đây “nhà – cà” (tiếng 6 – tiếng 6), “tương – sương” (tiếng 8 – tiếng 6 dòng sau), “sương – đường” (tiếng 6 – tiếng 6). Ca dao là lời truyền miệng nên đôi khi vần không hoàn toàn chặt, đó là điều bình thường.
Ca dao lục bát về tình cảm gia đình
- Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra: công ơn cha mẹ to lớn, bền lâu.
- Anh em như thể tay chân / Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần: anh em gắn bó, giúp đỡ nhau.
- Mẹ già như chuối ba hương / Như xôi nếp một, như đường mía lau: mẹ già quý như những thứ ngon nhất.
- Râu tôm nấu với ruột bầu / Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon: vợ chồng nghèo mà đầm ấm.
Ca dao lục bát về quê hương, đất nước
- Anh đi anh nhớ quê nhà / Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương: nỗi nhớ quê qua những món ăn dân dã.
- Ta về ta tắm ao ta / Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn: quê mình dù nghèo vẫn quý nhất.
- Trong đầm gì đẹp bằng sen / Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng: vẻ đẹp hoa sen đồng quê.
- Dù ai đi ngược về xuôi / Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba: nhớ cội nguồn dân tộc.
Ca dao lục bát hay về tình yêu, tình nghĩa
- Bầu ơi thương lấy bí cùng / Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn: người một nước phải thương nhau.
- Yêu nhau mấy núi cũng trèo / Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua: tình yêu vượt mọi trở ngại.
- Thân em như tấm lụa đào / Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai: thân phận người phụ nữ xưa.
Mẹo 1 – Lục, bát: LỤC = 6, BÁT = 8 → dòng 6 tiếng nối dòng 8 tiếng.
Mẹo 2 – Vần 6 – 6: tiếng cuối dòng sáu vần với tiếng thứ sáu dòng tám (cùng – chung, nhà – cà).
Mẹo 3 – Vần 8 – 6: tiếng cuối dòng tám vần với tiếng cuối dòng sáu tiếp theo (tương – sương).
Bài tập: Ca dao lục bát
- Dòng bát trong thể lục bát có mấy tiếng?
- Trong cặp “Ta về ta tắm ao ta / Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn”, tiếng nào vần với “ta”?
- Điền tiếng còn thiếu cho đúng vần: Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong … chảy ra.
- Tiếng thứ 8 của dòng tám thường mang thanh bằng hay thanh trắc?
- Mọi bài ca dao đều viết theo thể lục bát, đúng không?
Xem đáp án
- 8 tiếng.
- “nhà” (tiếng thứ 6 của dòng tám).
- nguồn.
- Thanh bằng.
- Không: phần lớn là lục bát, nhưng có bài song thất lục bát, lục bát biến thể hoặc thể vãn (bốn, năm tiếng), như “Khăn thương nhớ ai / Khăn rơi xuống đất”.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao thường viết theo thể thơ gì?
Phần lớn viết theo thể lục bát (sáu – tám).
Luật vần lục bát là gì?
Tiếng 6 dòng sáu vần với tiếng 6 dòng tám; tiếng 8 dòng tám vần với tiếng 6 dòng sáu tiếp theo.
Ca dao lục bát hay về gia đình?
Tiêu biểu: “Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.
Ca dao lục bát về quê hương?
Có “Anh đi anh nhớ quê nhà / Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương” và “Ta về ta tắm ao ta”.
