Ca dao hài hước là những bài ca dao gây cười bằng lối nói quá, nói ngược, chơi chữ – có bài chỉ để mua vui, có bài cười để chê nhẹ một thói xấu. Trong số đó, ca dao nói ngược (kể những chuyện trái khoáy như “ếch cắn cổ rắn”) là loại độc đáo nhất. Trang này chép những bài hài hước quen thuộc, giải thích vì sao chúng buồn cười và kèm bài tập. Xem thêm các trang khác trong mục kiến thức thành ngữ, tục ngữ.
✅ Ca dao hài hước gây cười bằng nói quá, nói ngược, chơi chữ; thể hiện tinh thần lạc quan của người lao động.
✅ Ca dao nói ngược tiêu biểu: “Bao giờ cho đến tháng ba / Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng…”.
💡 Mẹo nhớ: ca dao nói ngược đảo vai kẻ mạnh – kẻ yếu: ếch cắn rắn, hùm nằm cho lợn liếm lông.
Ca dao hài hước là gì?
Ca dao hài hước là bộ phận ca dao mang tiếng cười. Người lao động xưa dù vất vả vẫn biết cười, cười để vui, để quên mệt, và cười để chê cái xấu. Ca dao hài hước có hai hướng: tiếng cười tự trào, vui đùa (cười chính mình, cười chuyện nghèo một cách lạc quan) và tiếng cười phê phán (gần với ca dao châm biếm). Sách Ngữ văn 10 (chương trình cũ) có bài “Ca dao hài hước” với những bài như “Cưới nàng anh toan dẫn voi” (đối đáp vui chuyện thách cưới) và “Làm trai cho đáng sức trai / Khom lưng chống gối gánh hai hạt vừng”.
Ca dao nói ngược
Bài nói ngược quen thuộc nhất: “Bao giờ cho đến tháng ba / Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng / Hùm nằm cho lợn liếm lông / Một chục quả hồng nuốt lão tám mươi / Nắm xôi nuốt trẻ lên mười / Con gà, be rượu nuốt người lao đao”. Bài này là bài chính tả “Nói ngược” trong sách Tiếng Việt 4 (chương trình cũ), tập 2. Mọi chuyện đều bị đảo ngược: con yếu thắng con mạnh, đồ ăn “nuốt” người ăn. Chính sự trái khoáy ấy gây cười. Có người hiểu thêm nghĩa sâu: ước mơ kẻ yếu được làm chủ, hoặc lời cảnh báo ăn uống quá đà (“con gà, be rượu nuốt người lao đao”).
Ca dao hài hước khác
- Làm trai cho đáng sức trai / Khom lưng chống gối gánh hai hạt vừng: nói quá để cười anh chàng yếu ớt (ngược với “Làm trai cho đáng nên trai” nghiêm túc).
- Lỗ mũi mười tám gánh lông / Chồng yêu chồng bảo râu rồng trời cho: cười cô vợ xấu được chồng yêu chiều quá mức.
- Bà già đi chợ Cầu Đông / Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng / Thầy bói xem quẻ nói rằng / Lợi thì có lợi nhưng răng không còn: chơi chữ “lợi”.
- Chồng người đi ngược về xuôi / Chồng em ngồi bếp sờ đuôi con mèo: cười người chồng lười, vô tích sự.
Khi phân tích, nên chỉ ra biện pháp gây cười: nói quá (gánh hai hạt vừng mà khom lưng), tương phản (chồng người – chồng em), chơi chữ (lợi). Muốn xem những bài cười để phê phán thói xấu, xem trang ca dao châm biếm; muốn tìm hiểu biện pháp nói quá trong thành ngữ, xem trang thành ngữ nói quá.
Mẹo 1 – Nói ngược: ẾCH cắn RẮN, HÙM nằm cho LỢN liếm → đảo vai mạnh yếu.
Mẹo 2 – Nói quá: gánh HAI HẠT VỪNG mà KHOM LƯNG → chàng trai yếu.
Mẹo 3 – Chơi chữ: “LỢI” vừa là lợi ích vừa là lợi răng.
Bài tập: Ca dao hài hước
- Điền tiếng còn thiếu: Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài …
- Điền tiếng còn thiếu: Khom lưng chống gối gánh hai hạt …
- Bài “Làm trai cho đáng sức trai” dùng biện pháp gì để gây cười?
- Trong bài nói ngược, câu nào cho thấy đồ ăn “nuốt” người?
- Ca dao hài hước bao giờ cũng nhằm chê trách ai đó, đúng không?
Xem đáp án
- đồng.
- vừng.
- Nói quá (phóng đại).
- “Một chục quả hồng nuốt lão tám mươi”, “Nắm xôi nuốt trẻ lên mười”.
- Không: nhiều bài chỉ để vui đùa, tự cười mình, thể hiện tinh thần lạc quan; chỉ một phần nhằm phê phán.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao hài hước là gì?
Là ca dao gây cười bằng nói quá, nói ngược, chơi chữ, để vui hoặc để chê nhẹ thói xấu.
Ca dao nói ngược là gì?
Là ca dao kể những chuyện trái khoáy, đảo ngược lẽ thường, như “Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng”.
Bài ca dao hài hước nổi tiếng nhất?
Hay được nhắc: “Làm trai cho đáng sức trai / Khom lưng chống gối gánh hai hạt vừng” và bài “Bao giờ cho đến tháng ba”.
Ca dao hài hước thể hiện điều gì?
Thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời của người lao động và cách phê phán nhẹ nhàng cái xấu.
