“Ai ơi bưng bát cơm đầy” là câu ca dao hay được người lớn nhắc trong bữa cơm, khi thấy trẻ con ăn bỏ thừa hay chê cơm. Câu là hai dòng cuối của bài ca dao “Cày đồng đang buổi ban trưa”, nói về nỗi vất vả của người làm ra hạt gạo. Bài này chép đầy đủ bài ca dao, giải thích từng dòng, ý nghĩa, kèm câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục ca dao.
✅ “Ai ơi bưng bát cơm đầy” là ca dao (thể lục bát), nhắc ta biết quý hạt gạo, trân trọng công sức người nông dân.
Nghĩa đen: người cày ruộng giữa trưa, mồ hôi rơi như mưa; mỗi hạt cơm dẻo thơm chứa bao đắng cay.
💡 Mẹo nhớ: một hạt dẻo thơm = muôn phần đắng cay → quý hạt gạo.
Bài ca dao “Ai ơi bưng bát cơm đầy” đầy đủ
Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
Bài gồm bốn dòng lục bát, thường được gọi theo dòng đầu là bài “Cày đồng đang buổi ban trưa”. Hai dòng đầu tả cảnh người nông dân cày ruộng, hai dòng sau là lời nhắn gửi người ăn cơm. Câu “Ai ơi bưng bát cơm đầy” hay được trích riêng kèm dòng cuối.
Giải thích câu ca dao “Ai ơi bưng bát cơm đầy”
| Dòng | Giải thích |
|---|---|
| Cày đồng đang buổi ban trưa | Người nông dân cày ruộng giữa trưa nắng gắt, lúc vất vả nhất trong ngày. |
| Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày | Mồ hôi nhỏ giọt liên tục (“thánh thót”) xuống ruộng như mưa, cho thấy công việc cực nhọc. |
| Ai ơi bưng bát cơm đầy | Lời nhắn gửi những ai đang cầm bát cơm đầy trên tay. |
| Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần | Một hạt cơm dẻo thơm là kết tinh của biết bao vất vả, đắng cay của người làm ra nó. |
Đối lập một – muôn. Dòng cuối đặt “một hạt” bên cạnh “muôn phần”, “dẻo thơm” bên cạnh “đắng cay”. Cái ta được hưởng chỉ là một hạt cơm ngon, còn cái người nông dân bỏ ra là muôn phần vất vả. Hình ảnh so sánh “mồ hôi thánh thót như mưa” cũng làm nổi bật nỗi cực nhọc ấy.
Bài ca dao “Ai ơi bưng bát cơm đầy” khuyên điều gì?
Lời khuyên. Bài ca dao nhắc người ăn cơm hãy biết quý trọng từng hạt gạo, không lãng phí, không chê bai thức ăn, và biết ơn những người nông dân “chân lấm tay bùn” đã làm ra lương thực. Rộng hơn, bài nhắc ta trân trọng sức lao động của mọi người.
Trong đời sống. Ăn hết phần cơm của mình, không đổ bỏ thức ăn, giúp bố mẹ việc nhà là những cách đơn giản để thực hiện lời khuyên của bài ca dao. Câu cũng gần với lời dạy “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
Đặt câu với “Ai ơi bưng bát cơm đầy”
- Ăn cơm không bỏ thừa, vì ai ơi bưng bát cơm đầy, dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
- Về quê theo ông ra đồng gặt lúa một buổi, em mới biết làm ra hạt gạo vất vả thế nào.
- Cô giáo đọc câu “Ai ơi bưng bát cơm đầy” trong tiết học về nghề nông.
- Mỗi lần con chê cơm, bà lại nhắc “ai ơi bưng bát cơm đầy”.
Câu ca dao thường được trích khi nhắc quý trọng hạt gạo, công sức nhà nông (câu 1, 3, 4). Câu 2 không trích nguyên văn nhưng kể đúng điều bài ca dao muốn nói.
Ca dao, tục ngữ cùng chủ đề lao động
- Một nắng hai sương: làm việc vất vả từ sớm đến tối.
- Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời: nỗi vất vả của người làm ruộng.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: hưởng thành quả thì nhớ ơn người làm ra.
Mẹo nhớ bài ca dao “Ai ơi bưng bát cơm đầy”
Mẹo 1 – Một và muôn: MỘT HẠT dẻo thơm = MUÔN PHẦN đắng cay → QUÝ HẠT GẠO.
Mẹo 2 – Bài bắt đầu bằng cày đồng: CÀY ĐỒNG → MỒ HÔI → BÁT CƠM → HẠT GẠO.
Mẹo 3 – Viết đúng: “bưng” viết B, vần ưng (bưng bê); “thánh thót” dấu sắc cả hai chữ.
Bài tập: Điền từ, giải nghĩa
- Cày đồng đang buổi ban …
- Mồ hôi thánh thót như … ruộng cày.
- Ai ơi bưng bát cơm …
- Dẻo thơm một hạt đắng cay … phần.
- Câu “Ai ơi bưng bát cơm đầy” là dòng đầu tiên của bài ca dao, đúng không?
Xem đáp án
- trưa.
- mưa.
- đầy.
- muôn.
- Không đúng: đó là dòng thứ ba. Dòng đầu là “Cày đồng đang buổi ban trưa”. Câu thứ ba hay được trích riêng nên nhiều bạn tưởng là dòng đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ai ơi bưng bát cơm đầy nghĩa là gì?
Nghĩa là nhắc người ăn cơm biết quý hạt gạo, nhớ công sức vất vả của người nông dân.
Ai ơi bưng bát cơm đầy câu tiếp theo là gì?
Câu tiếp theo là “Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”.
Cày đồng đang buổi ban trưa là bài ca dao gì?
Là bài ca dao bốn dòng có câu “Ai ơi bưng bát cơm đầy”, nói về nỗi vất vả của người làm ruộng.
“Thánh thót” nghĩa là gì?
“Thánh thót” là nhỏ giọt đều đều, liên tục; “mồ hôi thánh thót” là mồ hôi rơi từng giọt không ngớt.
