“Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” là câu quen thuộc khi nói về người nông dân lam lũ trên đồng ruộng: mặt cúi xuống đất, lưng phơi dưới nắng suốt ngày. Chữ “bán” ở đây không phải là bán hàng, nên nhiều bạn đọc lên thấy khó hiểu. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” là thành ngữ, chỉ sự vất vả, cực nhọc của người nông dân làm ruộng.
Nghĩa đen: mặt cúi xuống đất, lưng phơi lên trời.
💡 Mẹo nhớ: mặt nhìn đất, lưng phơi trời → nhà nông vất vả.
Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| bán mặt cho đất | mặt lúc nào cũng cúi sát xuống ruộng | cả ngày cúi lưng cấy, làm cỏ, gặt hái |
| bán lưng cho trời | lưng lúc nào cũng phơi dưới nắng mưa | chịu nắng mưa, vất vả ngoài đồng |
Nghĩa của thành ngữ. Khi cấy lúa, làm cỏ, gặt lúa, người nông dân phải cúi gập người suốt nhiều giờ: mặt hướng xuống mặt ruộng, lưng hướng lên trời, chịu nắng rát hoặc mưa lạnh. “Bán” ở đây là phó mặc, trao trọn cho: mặt trao cho đất, lưng trao cho trời. Thành ngữ chỉ sự lao động vất vả, cực nhọc, quanh năm suốt tháng của người làm ruộng.
Sắc thái. Câu thường mang tình cảm thương cảm, trân trọng, biết ơn người nông dân. Khi viết về ông bà, cha mẹ làm ruộng, thành ngữ giúp người đọc hình dung ngay dáng người cúi gập trên đồng và nỗi vất vả để làm ra hạt gạo.
Dùng trong bài văn. Có thể viết: “Ông bà em cả đời bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, đôi bàn tay chai sần mà chưa bao giờ than thở.” Câu thường đi cùng các chi tiết tả đôi tay, làn da, dáng lưng còng để tăng sức gợi.
“Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu có hai vế song song nhưng dùng như một cụm cố định để tả cảnh lao động, đặt được vào câu như một động từ: “cả đời bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Câu không nêu một kinh nghiệm hay lời khuyên như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”
- Ông bà bán mặt cho đất, bán lưng cho trời cả đời.
- Mùa cấy, mẹ ra đồng từ sáng sớm, cúi suốt buổi trên ruộng, trưa mới về.
- Hạt gạo trắng thơm là công sức của những người bán mặt cho đất, bán lưng cho trời.
- Bố mẹ bán mặt cho đất, bán lưng cho trời để con được đi học.
- Thành ngữ “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” nói về sự vất vả của nhà nông.
Thành ngữ dùng khi nói về nỗi vất vả của người làm ruộng (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một cảnh “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”.
Câu gần nghĩa với “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”
- Một nắng hai sương: làm việc vất vả từ sớm đến tối.
- Chân lấm tay bùn: vất vả với nghề làm ruộng.
- Dãi nắng dầm mưa: chịu đựng vất vả ngoài trời.
Mẹo nhớ thành ngữ “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”
Mẹo 1 – Mặt và lưng: MẶT nhìn ĐẤT, LƯNG phơi TRỜI → nhà nông VẤT VẢ.
Mẹo 2 – Bán là trao trọn: “bán” ở đây là phó mặc, trao hết, không phải bán hàng.
Mẹo 3 – Đúng cặp: MẶT đi với ĐẤT (dưới), LƯNG đi với TRỜI (trên); không đảo thành “bán mặt cho trời”.
Bài tập: Điền từ, chọn câu đúng
- Bán mặt cho đất, bán lưng cho …
- Bán … cho đất, bán lưng cho trời.
- Một nắng hai …
- Chữ “bán” trong thành ngữ có phải là bán hàng không?
- Câu nào đúng: “Bán mặt cho trời, bán lưng cho đất” hay “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”?
Xem đáp án
- trời.
- mặt.
- sương.
- Không: “bán” ở đây là phó mặc, trao trọn cho.
- Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời: khi cúi làm ruộng, mặt hướng xuống đất, lưng hướng lên trời. Đảo lại thì sai hình ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Bán mặt cho đất bán lưng cho trời là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định tả sự vất vả của người làm ruộng.
Bán mặt cho đất bán lưng cho trời nói về ai?
Nói về người nông dân quanh năm làm lụng vất vả trên đồng ruộng.
Thành ngữ nào gần nghĩa với bán mặt cho đất bán lưng cho trời?
Gần nghĩa là “Một nắng hai sương”; ngoài ra có “Chân lấm tay bùn”.
Bán mặt cho đất bán lưng cho trời tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “toil in the fields all day”; cụm “work one’s fingers to the bone” (làm lụng cực nhọc) cũng gần ý.
