“Chân lấm tay bùn” là thành ngữ quen thuộc khi nói về người nông dân, về cha mẹ lam lũ ngoài đồng ruộng. Hình ảnh đôi chân, đôi tay dính đầy bùn đất gợi ngay sự vất vả của nghề nông. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Chân lấm tay bùn” là thành ngữ, chỉ sự vất vả, cực nhọc của người làm ruộng.
Nghĩa đen: chân lấm lem, tay dính bùn.
💡 Mẹo nhớ: bùn, đất dính đầy → nhà nông vất vả.
Chân lấm tay bùn nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| lấm | dính bẩn, dính đất bùn (như “lấm lem”, “lấm láp”) |
| chân lấm | đôi chân lội ruộng dính đầy bùn |
| tay bùn | đôi tay cấy hái dính bùn đất |
Nghĩa của thành ngữ. Người làm ruộng lúa nước ngày ngày lội xuống ruộng cấy, làm cỏ, gặt hái; chân lúc nào cũng ngập bùn, tay lúc nào cũng dính đất. Thành ngữ lấy hình ảnh ấy để nói về cuộc sống lao động vất vả, cực nhọc của người nông dân, và rộng hơn là của những người lao động chân tay.
Sắc thái. Thành ngữ thường mang tình cảm trân trọng, biết ơn: hạt gạo ta ăn có được là nhờ những người chân lấm tay bùn. Khi viết văn về cha mẹ, ông bà làm nông, thành ngữ giúp câu văn gần gũi, xúc động. Đọc thêm câu ca dao “Ai ơi bưng bát cơm đầy / Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần” để thấy rõ nỗi vất vả ấy.
“Chân lấm tay bùn” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định bốn chữ, hai vế song song (chân lấm – tay bùn), dùng như một tính từ: “cả đời chân lấm tay bùn”. Câu không nêu một kinh nghiệm trọn vẹn như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Chân lấm tay bùn”
- Bố mẹ chân lấm tay bùn cả đời nuôi con ăn học.
- Mùa gặt, ông bà ra đồng từ tờ mờ sáng, chiều tối mới về, quần áo dính đầy đất.
- Những người nông dân chân lấm tay bùn làm ra hạt gạo nuôi sống mọi người.
- Dù đã thành đạt, anh vẫn nhớ những ngày chân lấm tay bùn ở quê.
- Thành ngữ “Chân lấm tay bùn” nói về sự vất vả của nhà nông.
Thành ngữ dùng khi nói về sự lao động vất vả, nhất là nghề nông (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một cảnh “chân lấm tay bùn”.
Thành ngữ gần nghĩa với “Chân lấm tay bùn”
- Một nắng hai sương: làm việc vất vả từ sớm đến tối.
- Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời: cúi mặt xuống đất, phơi lưng dưới trời.
- Dãi nắng dầm mưa: chịu nắng mưa ngoài trời.
Mẹo nhớ thành ngữ “Chân lấm tay bùn”
Mẹo 1 – Bùn đất: BÙN, ĐẤT dính đầy → nhà NÔNG vất vả.
Mẹo 2 – Đúng cặp: chân đi với lấm, tay đi với bùn.
Mẹo 3 – Viết đúng: “lấm” viết L, dấu sắc (lấm lem); không viết “nấm”.
Bài tập: Điền từ, chọn chữ đúng
- Chân lấm tay …
- Chân … tay bùn.
- Một nắng hai …
- Chọn chữ đúng: Em bé chơi ngoài vườn, quần áo (lấm / nấm) lem.
- Chọn chữ đúng: Chân (lấm / nấm) tay bùn.
Xem đáp án
- bùn.
- lấm.
- sương.
- lấm: lấm lem.
- lấm: dính bẩn, viết L. “Nấm” là cây nấm, sai nghĩa; ai nói ngọng l/n dễ viết nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Chân lấm tay bùn là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ sự vất vả của người làm ruộng.
Chân lấm tay bùn nói về ai?
Chủ yếu nói về người nông dân, rộng hơn là người lao động chân tay vất vả.
Thành ngữ nào gần nghĩa với chân lấm tay bùn?
Gần nghĩa là “Một nắng hai sương” và “Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”.
Chân lấm tay bùn tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “toil in the muddy fields” (lao động vất vả trên đồng ruộng lầy lội).
