“Nhàn cư vi bất thiện” là câu người lớn hay nhắc vào dịp nghỉ hè, khi thấy con cháu suốt ngày rảnh rỗi, không biết làm gì: rảnh quá dễ sinh chuyện. Câu gồm chữ Hán Việt, trong đó chữ “vi” và “thiện” khiến nhiều bạn chưa hiểu rõ. Bài này giải nghĩa từng chữ, nguồn gốc, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Nhàn cư vi bất thiện” là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là ở không, rảnh rỗi quá dễ sinh ra làm điều xấu.
Giải nghĩa: nhàn cư (ở không) + vi (làm) + bất thiện (điều không tốt).
💡 Mẹo nhớ: ở không thì dễ làm điều không tốt.
Giải nghĩa từng chữ “Nhàn cư vi bất thiện”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| nhàn | rảnh rỗi, không có việc | nhàn rỗi, thanh nhàn |
| cư | ở | cư dân, định cư, chung cư |
| vi | làm | “dĩ hòa vi quý” (lấy hòa làm quý) |
| bất thiện | không tốt, điều xấu | thiện (tốt) như “lương thiện”, “thiện chí” |
Nghĩa đen. Ghép lại: “ở nhàn thì làm điều không tốt”. “Thiện” là tốt (như “lương thiện”, “từ thiện”); “bất thiện” là không tốt. “Nhàn cư” không có nghĩa là nghỉ ngơi vừa phải, mà là ở không, chẳng có việc gì làm trong thời gian dài.
Nhàn cư vi bất thiện nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Câu cảnh báo rằng khi con người rảnh rỗi quá, không có việc gì để làm, không có mục tiêu, thì dễ sa vào những thói xấu: tụ tập ăn chơi, nói chuyện người khác, nghịch dại, thậm chí làm điều sai trái. Câu khuyên ta luôn tìm việc có ích để làm: học tập, lao động, đọc sách, chơi thể thao, giúp đỡ gia đình.
Nguồn gốc. Ý câu có trong sách Đại học của Nho giáo: “tiểu nhân nhàn cư vi bất thiện”, nghĩa là kẻ tiểu nhân lúc ở một mình, rảnh rỗi thì hay làm điều không tốt. Người Việt rút gọn thành câu “nhàn cư vi bất thiện” dùng phổ biến.
“Nhàn cư vi bất thiện” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu thường được gọi là thành ngữ Hán Việt; vì nêu một lời khuyên răn trọn ý, cũng có người gọi là châm ngôn hay tục ngữ. Khi làm bài, theo cách gọi trong sách lớp mình. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Nhàn cư vi bất thiện”
- Nghỉ hè nên có việc bổ ích, kẻo nhàn cư vi bất thiện.
- Mấy cậu thanh niên thất nghiệp suốt ngày ngồi quán, rồi rủ nhau đi đua xe.
- Mẹ cho em đi học bơi vì sợ nhàn cư vi bất thiện.
- Ông bảo: “Nhàn cư vi bất thiện, già rồi cũng phải có việc mà làm.”
- Thành ngữ “Nhàn cư vi bất thiện” khuyên đừng để mình rảnh rỗi quá.
Thành ngữ dùng khi khuyên tìm việc có ích, tránh ở không (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “nhàn cư vi bất thiện”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Nhàn cư vi bất thiện”
- Ăn không ngồi rồi (gần nghĩa): không làm gì, chỉ ăn và chơi.
- Há miệng chờ sung (cùng chủ đề): lười biếng, chỉ ngồi chờ.
- Có làm thì mới có ăn (ý khuyên ngược lại): phải lao động mới có cái ăn.
Mẹo nhớ thành ngữ “Nhàn cư vi bất thiện”
Mẹo 1 – Rảnh sinh chuyện: Ở KHÔNG thì dễ làm điều KHÔNG TỐT.
Mẹo 2 – Thiện là tốt: “thiện” như “lương thiện”, “từ thiện”; “bất thiện” là không tốt.
Mẹo 3 – Cư là ở: “cư” như “cư dân”, “chung cư”.
Bài tập: Giải nghĩa chữ Hán Việt
- Nhàn cư vi bất …
- “Nhàn cư” nghĩa là gì?
- “Thiện” nghĩa là gì?
- Từ nào có chữ “cư” cùng nghĩa với thành ngữ: “chung cư” hay “cư xử”?
- Sau giờ học, Lan nghỉ ngơi nửa tiếng rồi đọc sách, giúp mẹ nấu cơm. Có phải Lan “nhàn cư vi bất thiện” không?
Xem đáp án
- thiện.
- Ở không, rảnh rỗi.
- Tốt.
- Chung cư: nơi ở. “Cư xử” là đối xử, ăn ở với người khác.
- Không: nghỉ ngơi vừa phải rồi làm việc có ích là tốt. “Nhàn cư” là ở không trong thời gian dài, không có việc gì làm.
Câu hỏi thường gặp
Nhàn cư vi bất thiện nghĩa là gì?
Nghĩa là ở không, rảnh rỗi quá thì dễ làm điều xấu.
Nhàn cư vi bất thiện là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường gọi là thành ngữ Hán Việt; có người gọi là châm ngôn hay tục ngữ vì câu nêu lời khuyên trọn ý.
Nhàn cư vi bất thiện khuyên điều gì?
Khuyên ta luôn tìm việc có ích để làm, đừng để mình ở không quá lâu.
Nhàn cư vi bất thiện tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh tương đương là “The devil finds work for idle hands” (ma quỷ tìm việc cho đôi tay nhàn rỗi).
