“Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên” là câu hay được nhắc trước một cuộc thi, một trận đấu hay một việc lớn: mình cứ cố gắng hết sức, còn kết quả thì còn tùy nhiều điều. Câu gồm toàn chữ Hán Việt, dài và có nhiều chữ ít gặp. Bài này giải nghĩa từng chữ, nguồn gốc, cách hiểu cho đúng, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên” là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là con người lo liệu, cố gắng hết sức, còn thành hay không còn tùy hoàn cảnh, thời vận.
Giải nghĩa: mưu sự (lo việc) + tại (ở) + nhân (người); thành sự (nên việc) + tại (ở) + thiên (trời).
💡 Mẹo nhớ: lo việc ở người, nên việc ở trời.
Giải nghĩa từng chữ “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| mưu sự | lo liệu, tính toán công việc | mưu kế, mưu sinh |
| tại | ở | hiện tại, tồn tại |
| nhân | người | nhân loại, nhân dân |
| thành sự | làm nên việc, việc thành công | thành công, hoàn thành |
| thiên | trời | thiên nhiên, thiên tai |
Nghĩa đen. “Mưu sự tại nhân” là lo liệu việc là ở con người; “thành sự tại thiên” là việc có thành hay không là ở trời. Hai vế đối nhau: “nhân” (người) – “thiên” (trời), “mưu sự” (lo việc) – “thành sự” (nên việc). Chữ “thiên” ở đây là trời, không phải “thiên” là nghìn như trong “thiên thu”.
Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Câu nói rằng con người có thể tính toán, chuẩn bị, cố gắng hết sức cho một việc, nhưng kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào nhiều điều ngoài tầm tay: hoàn cảnh, thời cơ, may rủi. “Trời” ở đây là cách nói chung về những điều con người không điều khiển được.
Nguồn gốc. Câu thường được gắn với nhân vật Gia Cát Lượng trong truyện “Tam quốc diễn nghĩa”: ông bày mưu rất công phu để tiêu diệt đối thủ, nhưng một trận mưa lớn bất ngờ làm hỏng kế hoạch, ông than rằng mưu việc là ở người, nên việc là ở trời.
Hiểu cho đúng. Câu không phải lời bào chữa cho sự lười biếng. Vế đầu “mưu sự tại nhân” mới là phần quan trọng: phải lo liệu, cố gắng hết sức trước đã. Chỉ khi đã làm hết phần mình mà vẫn không thành, ta mới bình thản chấp nhận và rút kinh nghiệm.
Đặt câu với “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”
- Em đã ôn bài thật cẩn thận rồi, mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên.
- Cả đội tập luyện suốt ba tháng, nhưng trận chung kết trời mưa to, sân trơn, đành chịu thua sát nút.
- Bố an ủi: “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên, con đã cố gắng hết sức rồi.”
- Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên, nhưng không chuẩn bị thì chắc chắn không thành.
- Thành ngữ “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên” nói người lo liệu, kết quả còn tùy hoàn cảnh.
Thành ngữ dùng khi đã cố gắng hết sức và chờ kết quả, hoặc an ủi người không thành công (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”
- Còn nước còn tát (cùng chủ đề): còn chút cơ hội thì vẫn cố đến cùng.
- Có công mài sắt, có ngày nên kim (cùng chủ đề): kiên trì cố gắng thì sẽ thành công.
- Tái ông thất mã (cùng chủ đề): may rủi khó lường.
Mẹo nhớ thành ngữ “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”
Mẹo 1 – Người và trời: LO việc ở NGƯỜI, NÊN việc ở TRỜI.
Mẹo 2 – Hai vế đối nhau: mưu sự ↔ thành sự, nhân ↔ thiên.
Mẹo 3 – Vế đầu quan trọng hơn: phải “mưu sự” hết sức trước rồi mới nói đến “trời”.
Bài tập: Giải nghĩa chữ Hán Việt
- Mưu sự tại nhân, thành sự tại …
- “Tại” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- “Thiên” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Còn nước còn …
- Nam không ôn bài, đi thi bị điểm kém rồi nói: “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên.” Nam dùng đúng chưa?
Xem đáp án
- thiên.
- Ở.
- Trời.
- tát.
- Chưa đúng: Nam chưa làm phần “mưu sự” (ôn bài) nên không thể đổ cho “trời”. Câu chỉ dùng khi đã cố gắng hết sức.
Câu hỏi thường gặp
Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên nghĩa là gì?
Nghĩa là con người lo liệu, cố gắng, còn thành hay không còn tùy hoàn cảnh, thời vận.
Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên của ai?
Câu thường được gắn với Gia Cát Lượng trong truyện Tam quốc diễn nghĩa.
Mưu sự tại nhân có phải là ỷ lại vào trời không?
Không. Câu đề cao việc cố gắng hết sức trước; chỉ khi đã làm hết phần mình mới bình thản chấp nhận kết quả.
Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh tương đương là “Man proposes, God disposes” (người tính không bằng trời tính).
