“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa” là câu ca dao mà nhiều bạn nghe ông bà nói mỗi khi trời oi, thấy chuồn chuồn bay sát mặt đất. Câu là kinh nghiệm xem thời tiết của người xưa, nhưng chữ “râm” ở dòng sau và chuyện “là ca dao hay tục ngữ” khiến nhiều bạn phân vân. Bài này chép đầy đủ bài ca dao, giải thích từng dòng, ý nghĩa, kèm câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục ca dao.
✅ “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa” là ca dao (thể lục bát), nói kinh nghiệm dân gian nhìn chuồn chuồn đoán thời tiết.
Nghĩa: chuồn chuồn bay thấp là sắp mưa, bay cao là nắng, bay vừa là trời râm. Bài đầy đủ: “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, / Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.”
💡 Mẹo nhớ: thấp → mưa, cao → nắng, vừa → râm.
Bài ca dao “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa” đầy đủ
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Bài là một cặp lục bát: chữ “mưa” cuối dòng sáu vần với chữ “vừa” ở dòng tám. Hai dòng chia rõ ba trường hợp: bay thấp, bay cao, bay vừa, ứng với ba kiểu thời tiết.
Giải thích câu ca dao “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa”
| Dòng | Giải thích |
|---|---|
| Chuồn chuồn bay thấp thì mưa | Thấy chuồn chuồn bay sát mặt đất, mặt nước là trời sắp mưa. |
| Bay cao thì nắng | Chuồn chuồn bay cao là trời nắng ráo. |
| bay vừa thì râm | Bay ở độ cao vừa phải là trời râm, có mây che, không nắng gắt cũng không mưa. |
Vì sao chuồn chuồn báo mưa? Người ta thường giải thích: trước cơn mưa, không khí ẩm và nặng hơn, các loài côn trùng nhỏ bay thấp xuống; chuồn chuồn đi săn chúng nên cũng bay thấp theo. Đây là kinh nghiệm quan sát của dân gian, đúng trong nhiều trường hợp nhưng không chính xác tuyệt đối như dự báo thời tiết ngày nay.
Ý nghĩa câu ca dao “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa”
Kinh nghiệm dân gian. Ngày xưa chưa có bản tin thời tiết, người nông dân phải tự quan sát trời đất, cây cỏ, con vật để biết khi nào mưa, khi nào nắng, từ đó sắp xếp việc đồng áng: phơi lúa, gieo mạ, làm cỏ. Câu ca dao là một trong những kinh nghiệm ấy, được truyền miệng qua nhiều đời.
Bài học. Câu nhắc ta biết quan sát thiên nhiên, chú ý những dấu hiệu nhỏ quanh mình. Đây cũng là kiểu ca dao, tục ngữ “về thiên nhiên và lao động sản xuất”, giống những câu như “mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”.
“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa” là ca dao hay tục ngữ?
Cả bài hai dòng lục bát thường được gọi là ca dao. Vì nội dung là kinh nghiệm dự báo thời tiết, ngắn gọn, nhiều tài liệu cũng xếp vào nhóm tục ngữ về thiên nhiên. Khi làm bài, theo cách gọi trong sách lớp mình. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa”
- Thấy chuồn chuồn bay thấp, bà vội rút quần áo: chuồn chuồn bay thấp thì mưa.
- Chiều nay trời oi, lũ chuồn chuồn bay lượn sát sân, chỉ lát sau mưa rào đổ xuống.
- Ông dạy cháu câu “chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”.
- Câu chuồn chuồn bay thấp thì mưa là kinh nghiệm của người nông dân xưa.
Câu ca dao thường được trích khi nói về dấu hiệu sắp mưa, kinh nghiệm dân gian (câu 1, 3, 4). Câu 2 không trích nguyên văn nhưng kể đúng điều bài ca dao nói.
Ca dao, tục ngữ cùng chủ đề thời tiết
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa: đêm nhiều sao thì hôm sau nắng, ít sao thì mưa.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ: ráng vàng như mỡ gà là sắp có bão.
- Nắng chóng trưa, mưa chóng tối: ngày nắng thấy mau trưa, ngày mưa thấy mau tối.
Mẹo nhớ bài ca dao “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa”
Mẹo 1 – Ba độ cao: THẤP → MƯA, CAO → NẮNG, VỪA → RÂM.
Mẹo 2 – Râm là có mây: “râm” như “bóng râm”: không nắng gắt, không mưa.
Mẹo 3 – Viết đúng: “chuồn chuồn” viết CH, dấu huyền; “râm” viết R.
Bài tập: Điền từ, giải nghĩa
- Chuồn chuồn bay thấp thì …
- Bay cao thì nắng, bay vừa thì …
- “Râm” nghĩa là gì?
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì …
- Theo bài ca dao, thấy chuồn chuồn bay cao thì nên phơi lúa hay rút lúa vào?
Xem đáp án
- mưa.
- râm.
- Trời có mây che, không nắng gắt.
- mưa.
- Nên phơi lúa: bay cao là trời nắng. Câu đầu của bài nói về bay thấp nên nhiều bạn nhớ nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa là thành ngữ hay tục ngữ?
Cả hai dòng thường được gọi là ca dao; nhiều tài liệu cũng xếp vào tục ngữ về thời tiết.
Vì sao chuồn chuồn bay thấp thì mưa?
Người ta thường giải thích: trước mưa, không khí ẩm, côn trùng bay thấp, chuồn chuồn đi săn nên cũng bay thấp theo.
Câu tiếp theo của chuồn chuồn bay thấp thì mưa là gì?
Câu tiếp theo là “Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa tiếng Anh là gì?
Không có câu khớp hẳn. Có thể dịch: “When dragonflies fly low, rain is coming”; tiếng Anh có câu thời tiết dân gian khác là “Red sky at night, shepherd’s delight”.
