“Cái cò, cái vạc, cái nông” là câu mở đầu của bài ca dao hát ru quen thuộc với nhiều thế hệ, cũng hay được dạy như một bài đồng dao ở trường mầm non. Điều làm nhiều người bối rối là có tới hai bài cùng câu mở đầu này, lời lại khác nhau tùy nơi. Bài này chép bản quen thuộc nhất, giải thích từng dòng, nêu các cách hiểu, kèm bài cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục ca dao.
✅ “Cái cò, cái vạc, cái nông” là ca dao (thể lục bát), một bài hát ru vui: ông chủ ruộng mắng cò giẫm lúa, cò cãi mình đứng trên bờ, là mẹ con nhà vạc đổ oan cho.
Câu tiếp theo: “Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò?”. Có một bài khác cùng câu mở đầu: “Ba con cùng béo, vặt lông con nào?”.
💡 Mẹo nhớ: ba con chim cò – vạc – nông (bồ nông); cò bị nghi giẫm lúa, đổ cho nhà vạc.
Bài ca dao “Cái cò, cái vạc, cái nông” đầy đủ
Cái cò, cái vạc, cái nông,
Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò?
Không, không! Tôi đứng trên bờ,
Mẹ con nhà vạc đổ ngờ cho tôi.
Chẳng tin ông đứng ông coi,
Mẹ con nhà nó còn ngồi đấy kia.
Bài làm theo thể lục bát: “nông – ông”, “bờ – ngờ”, “coi – ngồi” là các cặp vần giữa tiếng thứ sáu dòng sáu và tiếng thứ sáu dòng tám. Có bản chép “hả cò” thay cho “hỡi cò”, “Chẳng tin ông đến mà coi”, hoặc đổi “mẹ con nhà vạc” thành “mẹ con cái diệc”; có bản chỉ hát bốn dòng. Đó là đặc điểm của ca dao truyền miệng, mỗi vùng hát một chút khác nhau.
Bài thứ hai cùng câu mở đầu: Cái cò, cái vạc, cái nông,
Ba con cùng béo, vặt lông con nào?
Vặt lông con vạc cho tao,
Hành, răm, mắm muối bỏ vào mà thuôn. (Có bản chép “Vặt lông con cốc cho tao / Tao nấu tao nướng tao xào tao ăn”.) “Thuôn” là nấu thịt nhiều nước với hành và rau răm.
Giải thích câu ca dao “Cái cò, cái vạc, cái nông”
| Dòng | Giải thích |
|---|---|
| Cái cò, cái vạc, cái nông | Ba loài chim lội nước kiếm ăn ở đồng: cò (chim trắng, chân cao), vạc (họ hàng với diệc, hay kiếm ăn ban đêm, kêu to), nông (bồ nông, mỏ dài có túi dưới họng). |
| Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò? | Ông chủ ruộng thấy lúa bị giẫm nát, quát hỏi con cò. |
| Không, không! Tôi đứng trên bờ / Mẹ con nhà vạc đổ ngờ cho tôi | Cò chối, nói mình chỉ đứng trên bờ; “đổ ngờ” là đổ tội, khiến người khác nghi cho mình. |
| Chẳng tin ông đứng ông coi / Mẹ con nhà nó còn ngồi đấy kia | Cò chỉ cho ông thấy mẹ con nhà vạc vẫn còn ngồi trong ruộng – “bằng chứng” để minh oan. |
Ý nghĩa bài ca dao “Cái cò, cái vạc, cái nông”
Một bài hát ru vui. Bài có lời đối đáp như một màn kịch nhỏ: ông hỏi, cò cãi, cò chỉ sang nhà vạc. Nhịp lục bát êm, lời gần gũi, lại có tên nhiều loài chim đồng quê, nên bà, mẹ hay hát ru cháu con, trẻ nhỏ cũng dễ thuộc.
Chuyện đổ lỗi cho nhau. Người nghe không biết ai thật sự giẫm lúa: cò chối, đổ cho vạc. Tiếng cười đến từ cảnh đùn đẩy ấy, và bài cũng ngầm nhắc trẻ: làm sai thì nhận, đừng đổ lỗi cho người khác.
Nỗi oan của người nghèo. Có người hiểu theo hướng than thân: con cò trong ca dao thường tượng trưng cho người nông dân vất vả, ở đây cò kiếm ăn bên ruộng lại bị nghi oan, phải thanh minh với “ông” chủ ruộng. Bài ca dao không có một cách hiểu duy nhất; khi làm bài, có thể nêu cả hai hướng.
Đặt câu với “Cái cò, cái vạc, cái nông”
- Bà vừa đưa võng vừa hát: “Cái cò, cái vạc, cái nông…”.
- Ở lớp mẫu giáo, cô dạy các bạn đọc bài “Cái cò, cái vạc, cái nông” và tập làm động tác con cò.
- Hai anh em làm đổ nước rồi đổ cho nhau, mẹ cười bảo y như chuyện cò đổ cho nhà vạc.
- Về quê, em mới thấy tận mắt con cò, con vạc trong bài ca dao bà hay hát.
Ca dao cùng chủ đề con cò
- Con cò mà đi ăn đêm / Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao: bài hát ru về thân phận vất vả của con cò.
- Cái cò lặn lội bờ sông / Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non: hình ảnh người vợ tảo tần.
- Nước non lận đận một mình / Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay: lời than thân trong Ngữ văn 7 (chương trình cũ).
Muốn xem thêm các bài về con cò, xem trang ca dao tục ngữ về con cò; về lời ru, xem bài đồng dao là gì.
Mẹo nhớ bài ca dao “Cái cò, cái vạc, cái nông”
Mẹo 1 – Ba con chim: CÒ – VẠC – NÔNG (bồ nông), đều là chim lội nước ở đồng.
Mẹo 2 – Câu chuyện: ông HỎI (giẫm lúa?) → cò CHỐI (đứng trên bờ) → cò CHỈ (nhà vạc kia kìa).
Mẹo 3 – Hai bài: “GIẪM LÚA nhà ông” (hát ru) và “BA CON CÙNG BÉO” (vặt lông con nào).
Bài tập: Điền từ, giải nghĩa
- Điền tiếng còn thiếu: Cái cò, cái vạc, cái …
- Điền tiếng còn thiếu: Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi …?
- “Nông” trong bài là con gì?
- “Đổ ngờ” nghĩa là gì?
- Trong bài ca dao, con cò nhận mình đã giẫm lúa, đúng không?
Xem đáp án
- nông.
- cò.
- Con bồ nông – chim mỏ dài, có túi dưới họng để bắt cá.
- Đổ tội, làm cho người khác nghi oan cho mình.
- Không: cò chối, nói mình đứng trên bờ và chỉ sang mẹ con nhà vạc.
Câu hỏi thường gặp
Cái cò cái vạc cái nông câu tiếp theo là gì?
Bản quen thuộc là “Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò?”; bài khác tiếp bằng “Ba con cùng béo, vặt lông con nào?”.
Cái cò cái vạc cái nông là ca dao hay đồng dao?
Là ca dao (thường dùng làm lời ru); ở trường mầm non bài cũng được dạy như một bài đồng dao.
Ba con cùng béo vặt lông con nào nghĩa là gì?
Đây là bài ca dao vui kể chuyện chọn con chim béo để nấu ăn; một số tuyển tập xếp bài vào nhóm trào phúng, có người hiểu ba con chim béo là ám chỉ những kẻ béo tốt nhờ người khác.
Con vạc là con gì?
Vạc là loài chim chân cao, họ hàng với diệc và cò, hay kiếm ăn ban đêm, tiếng kêu to.
