“Nước chảy đá mòn” là câu hay được dùng để động viên ai đó kiên trì học tập, luyện tập, làm việc. Câu chỉ bốn chữ nên thường bị hỏi trong bài tập: nghĩa đen, nghĩa bóng là gì, và đây là thành ngữ hay tục ngữ. Bài này giải thích từng ý, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Nước chảy đá mòn” là câu tục ngữ, nghĩa là kiên trì, bền bỉ thì việc khó mấy cũng làm được.
Nghĩa đen: nước chảy mãi thì đá cứng cũng bị mòn. Xếp loại: thường xếp là tục ngữ; có tài liệu xếp vào thành ngữ vì câu chỉ bốn chữ, hay được dùng như một cụm từ.
💡 Mẹo nhớ: nước mềm thắng đá cứng nhờ chảy mãi → kiên trì.
“Nước chảy đá mòn” nghĩa là gì?
Nghĩa đen. Đá là thứ rất cứng, nước là thứ rất mềm. Một dòng nước chảy qua tảng đá trong một ngày thì chẳng thấy gì thay đổi. Nhưng nước chảy liên tục hàng chục, hàng trăm năm thì tảng đá cũng mòn đi, nhẵn bóng, thậm chí bị khoét thành hốc. Ai từng thấy những hòn đá cuội tròn trịa dưới suối đều hiểu điều này.
Nghĩa bóng. “Nước” ví với sự cố gắng nhỏ nhưng đều đặn, “đá” ví với khó khăn, thử thách. Câu tục ngữ nói rằng chỉ cần kiên trì, bền bỉ, thì việc khó mấy cũng có ngày làm xong. Cái mạnh của nước không nằm ở sức, mà ở chỗ không bao giờ dừng lại.
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| nước chảy | dòng nước chảy không ngừng | sự cố gắng đều đặn, bền bỉ |
| đá | tảng đá cứng | khó khăn, việc khó |
| mòn | đá bị mài mòn | khó khăn được vượt qua, việc khó thành công |
Câu còn được dùng theo một nghĩa phụ: lời nói, việc làm lặp đi lặp lại lâu ngày có thể làm thay đổi một người, dù ban đầu họ rất cứng rắn. Nhưng nghĩa phổ biến nhất vẫn là khuyên kiên trì.
“Nước chảy đá mòn” là thành ngữ hay tục ngữ?
Thành ngữ là cụm từ cố định, chưa thành câu trọn ý, dùng như một từ. Tục ngữ là câu ngắn, nói trọn một ý, đúc kết kinh nghiệm hoặc lời khuyên. Câu “Nước chảy đá mòn” được xếp không giống nhau:
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Tục ngữ (cách xếp thường gặp) | Câu có hai vế “nước chảy” – “đá mòn”, nói trọn một kinh nghiệm: bền bỉ thì thắng được cái cứng. |
| Thành ngữ (có tài liệu xếp) | Câu chỉ bốn chữ, hay được chèn vào câu khác như một cụm từ: “nước chảy đá mòn, giờ em đã đọc được truyện”. |
Khi làm bài, theo cách xếp trong sách lớp mình. Nếu đề chỉ hỏi chung, có thể trả lời là tục ngữ và nêu căn cứ. Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Nước chảy đá mòn”
- Mỗi ngày học mười từ mới, nước chảy đá mòn, giờ em đã đọc được truyện tiếng Anh.
- Thầy dạy võ thường nói với học trò: “Nước chảy đá mòn, tập đều mỗi ngày rồi sẽ giỏi.”
- Bạn Lan kém toán, nhưng nước chảy đá mòn, cuối năm bạn đã đạt điểm khá.
- Ngày nào cô cũng nhắc, nước chảy đá mòn, cuối cùng cậu bé cũng bỏ được thói quen đi học muộn.
- Ông em tập đi bộ mỗi sáng, sau một năm sức khỏe đã tốt lên rõ rệt.
Câu 1, 2, 3 dùng theo nghĩa khuyên kiên trì; câu 4 dùng theo nghĩa phụ (nhắc mãi làm người ta thay đổi). Câu 5 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “nước chảy đá mòn”. Câu tục ngữ thường đứng giữa câu, ngăn bằng dấu phẩy, như một lời nhận xét chen vào.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Nước chảy đá mòn”
- Có công mài sắt, có ngày nên kim: kiên trì mài thanh sắt thì có ngày thành cây kim.
- Kiến tha lâu cũng đầy tổ: góp nhặt từng chút, lâu ngày cũng đầy đủ.
- Có chí thì nên: có ý chí thì sẽ thành công.
- Trái nghĩa: Bữa đực bữa cái: làm việc không đều đặn, hôm làm hôm nghỉ, ngược hẳn với cách “nước chảy” không ngừng.
- Trái nghĩa: Đẽo cày giữa đường: ai nói gì cũng nghe, thay đổi liên tục nên chẳng làm xong việc gì.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Nước chảy đá mòn”
Mẹo 1 – Mềm thắng cứng: NƯỚC mềm, ĐÁ cứng, nhưng nước thắng nhờ CHẢY MÃI. Bí quyết là không dừng lại.
Mẹo 2 – Nhớ hòn đá cuội: đá cuội tròn nhẵn dưới suối là do nước mài hàng trăm năm. Nhìn đá cuội là nhớ nghĩa câu.
Mẹo 3 – Xếp loại: hai vế “nước chảy / đá mòn” nói trọn một kinh nghiệm → thường xếp tục ngữ. Ngoại lệ: có tài liệu xếp vào thành ngữ.
Bài tập: Câu nào khuyên kiên trì?
Cho biết mỗi câu sau khuyên kiên trì hay chê thiếu kiên trì.
- Nước chảy đá mòn.
- Có công mài sắt, có ngày nên kim.
- Bữa đực bữa cái.
- Kiến tha lâu cũng đầy tổ.
- Đẽo cày giữa đường.
Xem đáp án
- Khuyên kiên trì: chảy mãi thì đá mòn.
- Khuyên kiên trì: mài mãi thì sắt nên kim.
- Chê thiếu kiên trì: làm việc thất thường, hôm có hôm không.
- Khuyên kiên trì: góp nhặt dần dần.
- Chê thiếu kiên trì: câu không nói chuyện bỏ dở, nhưng người “đẽo cày giữa đường” nghe ai cũng làm theo, nên việc không bao giờ xong. Dễ nhầm vì câu có hình ảnh lao động.
Câu hỏi thường gặp
Nước chảy đá mòn là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường được xếp là tục ngữ, vì câu nói trọn một kinh nghiệm về sự kiên trì. Có tài liệu xếp vào thành ngữ do câu ngắn, bốn chữ.
Nước chảy đá mòn khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta kiên trì, bền bỉ, làm đều đặn mỗi ngày, vì cố gắng nhỏ mà không ngừng thì việc khó mấy cũng thành công.
Nước chảy đá mòn tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh rất gần nghĩa là “Constant dripping wears away the stone” (giọt nước nhỏ mãi thì đá cũng mòn). Câu “Little strokes fell great oaks” (nhát rìu nhỏ cũng đốn được cây sồi lớn) cũng cùng ý.
Nước chảy đá mòn giống câu tục ngữ nào?
Gần nghĩa nhất là “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Cả hai đều lấy hình ảnh vật cứng bị mài mòn để khuyên kiên trì.
