“Ngàn cân treo sợi tóc” là thành ngữ quen thuộc trong sách Lịch sử, khi nói về tình thế hết sức nguy hiểm của đất nước sau Cách mạng tháng Tám năm 1945. Ngoài lịch sử, thành ngữ còn dùng cho mọi hoàn cảnh hết sức nguy cấp. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Ngàn cân treo sợi tóc” là thành ngữ, chỉ tình thế hết sức nguy hiểm, có thể đổ vỡ bất cứ lúc nào.
Nghĩa đen: vật nặng ngàn cân treo trên một sợi tóc.
💡 Mẹo nhớ: ngàn cân trên sợi tóc → nguy hiểm vô cùng.
Ngàn cân treo sợi tóc nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| ngàn cân | vật rất nặng, nặng cả nghìn cân | điều hệ trọng, sự sống còn |
| sợi tóc | sợi tóc mảnh, dễ đứt | chỗ dựa mong manh |
| treo | treo lơ lửng, đứt là rơi | chỉ cần một chút nữa là sụp đổ |
Nghĩa của thành ngữ. Một vật nặng cả ngàn cân mà chỉ treo trên một sợi tóc thì sợi tóc có thể đứt bất cứ lúc nào. Thành ngữ dùng phép nói quá để tả tình thế nguy hiểm đến tột cùng, chỉ cần một sơ suất nhỏ là đổ vỡ, khó cứu vãn. Ở thế ấy, đúng như câu “Sai một li, đi một dặm”, mỗi quyết định đều phải thật cẩn thận.
Trong lịch sử. Sách Lịch sử thường gọi tình hình nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 là “ngàn cân treo sợi tóc”: cùng lúc phải đối mặt với giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt, ngân quỹ trống rỗng. Nhờ vậy, thành ngữ trở nên rất quen thuộc với học sinh.
“Ngàn cân treo sợi tóc” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định, thường đi với “tình thế”, “ở thế”: “tình thế ngàn cân treo sợi tóc”. Câu không nêu một kinh nghiệm trọn vẹn như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ngàn cân treo sợi tóc”
- Đất nước lúc ấy ở tình thế ngàn cân treo sợi tóc.
- Chiếc thuyền bị thủng giữa sông, nước tràn vào mỗi lúc một nhiều.
- Ca mổ diễn ra trong thế ngàn cân treo sợi tóc, cả nhà hồi hộp chờ tin.
- Chỉ còn một phút, đội nhà bị dẫn một bàn, trận đấu như ngàn cân treo sợi tóc.
- Thành ngữ “Ngàn cân treo sợi tóc” chỉ tình thế hết sức nguy hiểm.
Thành ngữ dùng khi nói về tình thế nguy cấp (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng tả đúng một cảnh “ngàn cân treo sợi tóc”.
Câu gần nghĩa với “Ngàn cân treo sợi tóc”
- Nước sôi lửa bỏng: tình thế cấp bách, gay go.
- Như trứng để đầu đẳng: tình thế mong manh, dễ đổ vỡ.
- Chỉ mành treo chuông: sợi chỉ mảnh treo quả chuông nặng, cũng chỉ tình thế nguy hiểm.
Mẹo nhớ thành ngữ “Ngàn cân treo sợi tóc”
Mẹo 1 – Nặng trên mảnh: NGÀN CÂN trên SỢI TÓC → hết sức NGUY HIỂM.
Mẹo 2 – Nhớ bài lịch sử: tình thế nước ta sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Mẹo 3 – Ngàn hay nghìn: cũng gặp “nghìn cân treo sợi tóc”; “ngàn” và “nghìn” cùng nghĩa.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào thành ngữ
- Ngàn cân treo sợi …
- Ngàn … treo sợi tóc.
- Nước sôi lửa …
- Chỉ mành treo …
- Ngàn cân … sợi tóc.
Xem đáp án
- tóc.
- cân.
- bỏng.
- chuông.
- treo: nhiều bạn điền “đè” hay “đặt”, nhưng thành ngữ là “treo”, vật nặng lơ lửng trên sợi tóc mới nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Ngàn cân treo sợi tóc là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ tình thế hết sức nguy hiểm.
Vì sao nói tình thế nước ta năm 1945 là ngàn cân treo sợi tóc?
Vì đất nước vừa giành độc lập đã cùng lúc gặp giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt và khó khăn về tài chính, có thể mất nền độc lập bất cứ lúc nào.
Ngàn cân treo sợi tóc dùng biện pháp tu từ gì?
Thành ngữ dùng phép nói quá (ngàn cân trên một sợi tóc) để nhấn mạnh mức độ nguy hiểm.
Ngàn cân treo sợi tóc tiếng Anh là gì?
Thành ngữ tiếng Anh tương đương là “hang by a thread” (treo trên một sợi chỉ): “The country’s fate hung by a thread.”
