“Sai một li, đi một dặm” là câu thầy cô hay nhắc khi học sinh chép nhầm một chữ số mà cả bài toán sai theo. Câu ngắn, dễ thuộc, nhưng chữ “dặm” lại hay bị gõ nhầm thành “dậm”. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu bài học, cách viết đúng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Sai một li, đi một dặm” là câu tục ngữ, nghĩa là một sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn; phải cẩn thận.
Nghĩa đen: sai một li (rất nhỏ) thì lệch đi cả một dặm (rất xa). Viết đúng: đi một dặm (dặm = đơn vị đo đường); ❌ không viết “đi một dậm”.
💡 Mẹo nhớ: li rất nhỏ, dặm rất dài; dặm (dấu nặng, vần ăm) là đơn vị đo đường.
Sai một li đi một dặm nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| li | đơn vị đo độ dài rất nhỏ (ngày nay người ta hay gọi một milimét là một li) |
| dặm | đơn vị đo đường dài thời xưa, như trong “dặm trường”, “muôn dặm” |
| sai một li, đi một dặm | chỗ sai lúc đầu rất nhỏ, càng đi càng lệch xa |
Nghĩa đen. Hãy nghĩ đến người đi đường hay người bắn cung: lệch hướng một chút xíu ở chỗ xuất phát, nhưng càng đi xa thì chỗ lệch càng lớn, đến đích có khi đã cách cả một dặm.
Nghĩa bóng. Trong học tập, công việc, một sơ suất nhỏ lúc đầu (chép nhầm một con số, đọc sót một chữ trong đề, đo thiếu một chút khi cắt vải) có thể làm hỏng cả kết quả. Câu tục ngữ khuyên ta cẩn thận ngay từ những việc nhỏ, nhất là ở bước đầu, vì sửa sai về sau tốn công hơn nhiều.
Viết đúng: “dặm” hay “dậm”?
Viết “đi một dặm”, chữ dặm vần ăm, dấu nặng. “Dặm” là đơn vị đo đường, gặp trong “dặm trường”, “đường xa vạn dặm”. Còn “dậm” (vần âm) là động tác giẫm mạnh chân xuống, như “dậm chân”, không liên quan đến khoảng cách. Câu tục ngữ so một li với một dặm, nên chữ đúng là “dặm”.
“Sai một li, đi một dặm” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu có hai vế (sai một li – đi một dặm), có vần (li – đi), dùng cặp đối nhỏ – lớn để nói trọn một kinh nghiệm. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Sai một li, đi một dặm”
- Chép sai một chữ số mà cả bài toán sai, đúng là sai một li, đi một dặm.
- Thợ may đo nhầm vài phân, cả chiếc áo phải may lại.
- Sai một li, đi một dặm, nên em đọc đề hai lần trước khi làm.
- Gõ nhầm một số tài khoản là chuyển tiền cho người lạ, sai một li, đi một dặm.
- Câu tục ngữ “Sai một li, đi một dặm” nhắc ta cẩn thận từ việc nhỏ.
Câu dùng khi một lỗi nhỏ gây ra hậu quả lớn, hoặc để nhắc cẩn thận (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “sai một li”.
Câu gần nghĩa với “Sai một li, đi một dặm”
- Cẩn tắc vô áy náy: cẩn thận thì không phải lo lắng, ân hận.
- Bút sa gà chết: đã đặt bút thì không rút lại được, phải thận trọng.
- Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói: suy nghĩ cẩn thận trước khi nói để khỏi nói sai.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Sai một li, đi một dặm”
Mẹo 1 – Nhỏ và lớn: LI rất nhỏ, DẶM rất dài; DẶM (dấu nặng, vần ĂM) là đơn vị đo đường.
Mẹo 2 – Vần “li – đi”: hai chữ cuối của hai nửa câu hiệp vần, đọc lên dễ thuộc.
Mẹo 3 – Dặm trường: nhớ cụm “dặm trường”, “muôn dặm” là viết đúng “dặm”; “dậm” chỉ dùng cho “dậm chân”.
Bài tập: Điền từ, chọn chữ đúng
- Sai một li, đi một …
- Sai một …, đi một dặm.
- Chọn chữ đúng: Đường xa vạn (dặm / dậm).
- Chọn chữ đúng: Em bé (dặm / dậm) chân đòi mẹ bế.
- Chọn chữ đúng: Sai một li, đi một (dặm / dậm).
Xem đáp án
- dặm.
- li.
- dặm: đơn vị đo đường.
- dậm: động tác giẫm chân.
- dặm: câu tục ngữ so khoảng cách (li – dặm), nên dù đọc gần giống “dậm chân”, vẫn phải viết “dặm”.
Câu hỏi thường gặp
Sai một li đi một dặm hay đi một dậm?
Viết đúng là “đi một dặm”: “dặm” là đơn vị đo đường. “Dậm” là giẫm chân, không đúng trong câu này.
Sai một li đi một dặm là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu có hai vế, có vần, nói trọn một kinh nghiệm về sự cẩn thận.
Câu tục ngữ khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta cẩn thận, chu đáo từ việc nhỏ, nhất là ở bước đầu, vì một sai sót nhỏ có thể gây hậu quả lớn.
Sai một li đi một dặm tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh gần ý là “A small leak will sink a great ship” (một lỗ rò nhỏ cũng làm chìm con tàu lớn).
