“Đẽo cày giữa đường” là thành ngữ đi ra từ một truyện ngụ ngôn quen thuộc, dùng để chê người làm việc mà ai nói gì cũng nghe theo. Câu chỉ có bốn chữ, nếu không biết câu chuyện phía sau thì khó hiểu vì sao lại “đẽo cày”. Bài này kể tóm tắt câu chuyện, giải thích nghĩa, kèm cách đặt câu, câu trái nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Đẽo cày giữa đường” là thành ngữ, chỉ việc làm việc không có chính kiến, ai nói gì cũng làm theo nên chẳng nên việc gì.
Nghĩa đen: anh chàng đẽo cái cày bên đường, ai góp ý gì cũng nghe theo nên hỏng cả gỗ.
💡 Mẹo nhớ: nghe ai cũng theo → cái cày hỏng: phải có chính kiến.
Đẽo cày giữa đường nghĩa là gì?
Câu chuyện. Có anh nông dân dốc hết vốn mua gỗ về đẽo cày để bán, và ngồi đẽo ngay bên đường. Người qua lại góp ý: người bảo cày to quá, anh đẽo nhỏ đi; người bảo nhỏ quá, anh lại đẽo to; có người bảo nơi kia cày bằng voi, phải đẽo thật to, anh cũng nghe theo. Cuối cùng khúc gỗ bị đẽo đến hỏng, chẳng thành cái cày nào dùng được, vốn liếng mất sạch.
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| đẽo cày | dùng rìu, đục gọt gỗ thành cái cày | làm một việc của mình |
| giữa đường | ngồi bên đường, ai đi qua cũng nhìn thấy, cũng góp ý | làm việc mà để mọi người tha hồ bàn ra tán vào |
| (kết cục) | gỗ hỏng, mất vốn | việc không thành vì thiếu chính kiến |
Nghĩa bóng. Thành ngữ chê người làm việc mà không có chủ kiến, ai nói gì cũng nghe, ai bảo sao làm vậy, nên rốt cuộc không làm nên việc gì. Bài học không phải là đừng nghe góp ý, mà là phải biết chọn lọc: nghe nhiều ý kiến, rồi tự suy nghĩ, quyết định theo hiểu biết của mình.
“Đẽo cày giữa đường” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ, cũng là tên một truyện ngụ ngôn. Câu là cụm từ cố định dùng để gọi tên một kiểu làm việc, thường chèn vào câu: “làm thế thì thành đẽo cày giữa đường”. Câu không nêu trọn một lời khuyên như tục ngữ; bài học nằm ở câu chuyện phía sau. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Đẽo cày giữa đường”
- Vẽ tranh mà ai góp ý cũng sửa theo thì thành đẽo cày giữa đường.
- Bạn bảo đổi màu, bạn khác bảo đổi chữ, em sửa mãi đến khi tấm thiệp chẳng ra hình gì.
- Nghe góp ý thì tốt, nhưng đừng đẽo cày giữa đường.
- Kế hoạch đổi năm lần bảy lượt theo ý từng người, đúng là đẽo cày giữa đường.
- Thành ngữ “Đẽo cày giữa đường” chê người không có chính kiến.
Thành ngữ dùng khi chê việc làm theo ý mọi người mà không có chủ kiến (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “đẽo cày giữa đường”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Đẽo cày giữa đường”
- Gần nghĩa: ba phải: ai nói gì cũng cho là phải, không có ý kiến riêng.
- Trái nghĩa: Hãy lo bền chí câu cua: kiên định với việc mình đã chọn, mặc người khác.
- Trái nghĩa: Ai ơi đã quyết thì hành: đã quyết thì làm đến nơi đến chốn.
Mẹo nhớ thành ngữ “Đẽo cày giữa đường”
Mẹo 1 – Kết cục: nghe AI CŨNG THEO → cái cày HỎNG: phải có CHÍNH KIẾN.
Mẹo 2 – Giữa đường: ngồi giữa đường thì ai đi qua cũng góp một câu; nhớ chỗ ngồi là nhớ nghĩa.
Mẹo 3 – Viết đúng: “đẽo” dấu ngã (đẽo gỗ, đẽo gọt); không viết “đẻo”.
Bài tập: Tình huống nào là “đẽo cày giữa đường”?
- Nam nghe hết góp ý của bạn bè, rồi tự chọn cách sửa bài thuyết trình.
- Lan đổi ý tưởng bài vẽ năm lần trong một buổi, vì ai bảo gì cũng làm theo.
- Điền từ còn thiếu: Đẽo … giữa đường.
- Chọn chữ đúng: (Đẽo / Đẻo) cày giữa đường.
- Bác thợ mộc không nghe ai góp ý, cứ làm theo ý mình dù khách đã đặt kiểu khác. Có phải “đẽo cày giữa đường” không?
Xem đáp án
- Không: nghe góp ý rồi tự quyết là đúng cách.
- Có: ai bảo gì cũng làm theo.
- cày.
- Đẽo: dấu ngã.
- Không: đây là chuyện ngược lại, cố chấp không nghe ai. “Đẽo cày giữa đường” là nghe theo tất cả mà không có chính kiến.
Câu hỏi thường gặp
Đẽo cày giữa đường là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ, có gốc từ truyện ngụ ngôn cùng tên.
Truyện Đẽo cày giữa đường khuyên ta điều gì?
Truyện khuyên ta làm việc phải có chính kiến: biết lắng nghe nhưng phải chọn lọc, tự quyết định, không để ai nói gì cũng làm theo.
Đẽo cày giữa đường có phải là không nên nghe góp ý?
Không. Thành ngữ chê việc nghe theo mọi ý kiến mà không suy nghĩ, chứ không bảo bỏ ngoài tai lời góp ý.
Đẽo cày giữa đường tiếng Anh là gì?
Không có câu khớp hẳn. Câu tiếng Anh gần ý là “You can’t please everyone” (không thể làm vừa lòng tất cả mọi người).
