“Có chí thì nên” là câu tục ngữ ngắn nhất mà cũng quen thuộc nhất về ý chí. Câu là tên bài tập đọc trong sách Tiếng Việt 4, và hay được thầy cô, cha mẹ dùng để động viên học trò, con cái. Bài này giải nghĩa từng chữ, cho biết câu đầy đủ, nêu bài học, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Có chí thì nên” là câu tục ngữ, nghĩa là người có quyết tâm, bền chí thì sẽ thành công.
Nghĩa đen: có ý chí thì sẽ làm nên. Câu còn được nói đầy đủ là “Người có chí thì nên, nhà có nền thì vững”, một câu trong bài “Có chí thì nên” (Tiếng Việt 4 chương trình cũ).
💡 Mẹo nhớ: chí = ý chí, quyết tâm; nên = thành công.
Giải thích câu tục ngữ “Có chí thì nên”
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| chí | ý chí, quyết tâm, lòng bền bỉ theo đuổi một mục tiêu |
| thì | từ nối, chỉ kết quả: “nếu… thì…” |
| nên | làm nên, thành công, đạt được điều mong muốn |
Nghĩa của câu. Người có ý chí, có quyết tâm, dám theo đuổi mục tiêu đến cùng thì sẽ làm nên việc, sẽ thành công. Câu chỉ có bốn chữ nhưng nói rõ quan hệ nhân – quả: “có chí” là điều kiện, “nên” là kết quả.
Câu đầy đủ. Trong bài tập đọc “Có chí thì nên”, câu xuất hiện ở dạng: Người có chí thì nên / Nhà có nền thì vững. Vế sau là một so sánh: nhà xây trên nền chắc thì vững, người có ý chí thì thành công. Ý chí chính là “nền móng” của con người.
Bài học. Muốn làm được việc khó, trước hết phải có quyết tâm, và giữ quyết tâm ấy khi gặp khó khăn. Người thiếu ý chí thì dễ bỏ cuộc giữa chừng, dù có điều kiện tốt cũng khó thành công. Ngược lại, nhiều người hoàn cảnh khó khăn vẫn vươn lên nhờ ý chí.
“Có chí thì nên” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Dù chỉ có bốn chữ, câu nói trọn một nhận định và lời khuyên: có ý chí thì thành công. Bài tập đọc “Có chí thì nên” (Tiếng Việt 4 chương trình cũ) gồm bảy câu tục ngữ về ý chí, nghị lực:
- Có công mài sắt, có ngày nên kim.
- Ai ơi đã quyết thì hành / Đã đan thì lận tròn vành mới thôi!
- Thua keo này, bày keo khác.
- Người có chí thì nên / Nhà có nền thì vững.
- Hãy lo bền chí câu cua / Dù ai câu chạch, câu rùa mặc ai!
- Chớ thấy sóng cả mà rã tay chèo.
- Thất bại là mẹ thành công.
Muốn biết vì sao các câu này là tục ngữ chứ không phải thành ngữ, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Có chí thì nên”
- Bạn Nam học kém nhưng quyết tâm, có chí thì nên, cuối năm đạt học sinh giỏi.
- Thầy Nguyễn Ngọc Ký bị liệt hai tay, tập viết bằng chân mà thành nhà giáo: thật đúng là có chí thì nên.
- Bố hay động viên em: “Có chí thì nên, con cứ cố gắng từng ngày.”
- Ba lần thi vẽ không đạt giải, chị vẫn tập vẽ mỗi tối, đến lần thứ tư thì đoạt giải nhất.
- Có chí thì nên, miễn là mình đừng bỏ cuộc giữa chừng.
Câu dùng để động viên (câu 3, 5) hoặc khen một tấm gương vượt khó (câu 1, 2). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “có chí thì nên”. Trong bài văn, gương thầy Nguyễn Ngọc Ký là dẫn chứng rất hay được dùng cho câu tục ngữ này.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Có chí thì nên”
- Có công mài sắt, có ngày nên kim: kiên trì thì việc khó mấy cũng thành.
- Ai ơi đã quyết thì hành, đã đan thì lận tròn vành mới thôi: đã quyết làm thì làm đến cùng.
- Nước chảy đá mòn: bền bỉ thì thắng được cái cứng.
- Trái nghĩa: Đánh trống bỏ dùi: làm nửa chừng rồi bỏ.
- Trái nghĩa: Cả thèm chóng chán: thích nhanh, chán cũng nhanh, không theo đuổi đến cùng.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Có chí thì nên”
Mẹo 1 – Hai chữ chính: CHÍ là ý chí, quyết tâm; NÊN là làm nên, thành công. Có cái trước thì có cái sau.
Mẹo 2 – Câu đầy đủ có vần: “Người có chí thì NÊN, nhà có NỀN thì vững”: “nên” và “nền” gần âm, đọc lên là nhớ.
Mẹo 3 – Viết đúng: “chí” âm đầu CH (ý chí, quyết chí), không viết “trí” (trí tuệ, trí nhớ).
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Người có chí thì nên, nhà có … thì vững.
- Thua keo này, bày keo …
- Chớ thấy sóng cả mà rã tay …
- Thất bại là mẹ …
- Chọn chữ đúng: Có (chí / trí) thì nên.
Xem đáp án
- nền: nhà có nền móng chắc thì vững.
- khác: thất bại thì làm lại.
- chèo: “rã tay chèo” là buông tay chèo, bỏ cuộc.
- thành công: thất bại dạy ta cách thành công.
- chí: “chí” là ý chí. “Trí” là trí tuệ, đọc gần giống nên rất dễ viết nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Có chí thì nên là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu nói trọn một nhận định về ý chí, là tên và nội dung của bài tập đọc “Có chí thì nên” (Tiếng Việt 4 chương trình cũ).
Câu đầy đủ của “Có chí thì nên” là gì?
Câu đầy đủ là “Người có chí thì nên, nhà có nền thì vững”.
Có chí thì nên tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh tương đương là “Where there’s a will, there’s a way” (ở đâu có ý chí, ở đó có con đường).
Viết “có chí thì nên” hay “có trí thì nên”?
Viết đúng là có chí thì nên. “Chí” là ý chí, quyết tâm; “trí” là trí tuệ, không phải ý của câu tục ngữ.
