“Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” là câu hay dùng để nói về những người nhiệt tình lo việc chung mà chẳng được trả công: trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, các bác hay giúp việc xóm. Câu dài, lại có hai chữ cũ “tù và”, “tổng”, nên nhiều bạn đọc mà không rõ nghĩa. Bài này giải nghĩa từng chữ, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” là thành ngữ, chỉ việc làm việc chung không công, tự bỏ công sức lo việc của người khác.
Nghĩa đen: ăn cơm của nhà mình mà đi vác tù và (cái loa sừng) cho cả tổng.
💡 Mẹo nhớ: ăn cơm nhà mình mà làm việc cho cả tổng → làm không công.
Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| ăn cơm nhà | ăn cơm của nhà mình, tự lo cái ăn |
| tù và | đồ thổi làm bằng sừng trâu hoặc vỏ ốc, thổi lên kêu “tu tu” để báo tin cho cả vùng |
| tổng | đơn vị hành chính thời xưa, gồm nhiều làng, xã |
| vác tù và hàng tổng | đi thổi tù và, làm việc chung cho cả tổng |
Nghĩa đen. Ngày xưa, khi có việc chung như họp làng, báo cướp, báo lụt, người ta thổi tù và để mọi người cùng biết. Người vác tù và đi khắp nơi thường không được trả công, vẫn phải ăn cơm nhà mình. Vác tù và cho cả “hàng tổng” tức là làm việc cho rất nhiều người mà mình chẳng được gì.
Nghĩa bóng. Thành ngữ chỉ người tự bỏ công sức, thời gian, có khi cả tiền của mình để lo việc chung, việc của người khác mà không được trả công. Ngày nay, câu hay dùng để nói về những người làm công tác cộng đồng: tổ trưởng dân phố, người tổ chức hội nhóm, tình nguyện viên.
Khen hay chê? Tùy câu. Phần nhiều là khen sự nhiệt tình, tận tụy: “Bác ấy ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng bao năm nay.” Nhưng có lúc câu mang ý than nhẹ hoặc trách: lo việc thiên hạ mà bỏ bê việc nhà, vất vả mà chẳng ai ghi nhận.
“Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu dài nhưng vẫn là một cụm cố định dùng để gọi tên một kiểu việc làm, thường đi sau “đúng là”, “kiểu”: “đúng là ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Câu không nêu một kinh nghiệm hay lời khuyên như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”
- Bác ấy hay giúp việc xóm mà không lấy tiền, đúng là ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng.
- Mỗi lần khu phố có việc, chú Hai lại đi từng nhà báo tin, kê bàn ghế, chẳng nhận đồng nào.
- Làm tổ trưởng dân phố là ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng, phải có tâm mới làm lâu được.
- Mẹ trách bố suốt ngày ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng, việc nhà chẳng đụng tay.
- Thành ngữ “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” chỉ việc làm việc chung không công.
Thành ngữ dùng khi nói về người lo việc chung mà không được trả công (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một người “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Câu 1, 3 mang ý khen; câu 4 mang ý trách.
Câu cùng chủ đề với “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”
- Lá lành đùm lá rách: người có điều kiện giúp người khó khăn.
- Việc nhà thì nhác, việc chú bác thì siêng: chê người lười việc nhà mà chăm việc người ngoài.
- Một miếng khi đói bằng một gói khi no: giúp người đúng lúc cần thì rất quý.
Mẹo nhớ thành ngữ “Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”
Mẹo 1 – Nhà mình, việc người: Ăn cơm NHÀ MÌNH mà làm việc CHO CẢ TỔNG → làm KHÔNG CÔNG.
Mẹo 2 – Tù và là cái loa: tù và = sừng trâu thổi báo tin; vác tù và = đi báo việc chung.
Mẹo 3 – Viết đúng: “tù và” (dấu huyền cả hai chữ), “tổng” dấu hỏi.
Bài tập: Điền từ, chọn câu đúng
- Ăn cơm nhà vác tù và hàng …
- Ăn cơm … vác tù và hàng tổng.
- “Tù và” là vật gì?
- Chọn cách viết đúng: (tù và / tù vả / tu và).
- Anh Tuấn làm bảo vệ cho tòa nhà, mỗi tháng nhận lương đầy đủ. Có phải anh “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” không?
Xem đáp án
- tổng.
- nhà.
- Đồ thổi bằng sừng trâu hoặc vỏ ốc, dùng để báo tin.
- tù và: cả hai chữ dấu huyền.
- Không: anh làm việc và được trả lương. Thành ngữ chỉ việc làm cho người khác mà không được trả công.
Câu hỏi thường gặp
Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ việc lo việc chung mà không được trả công.
Tù và là gì? Tổng là gì?
Tù và là đồ thổi bằng sừng trâu hoặc vỏ ốc để báo tin; tổng là đơn vị hành chính cũ gồm nhiều làng, xã.
Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng là khen hay chê?
Thường là khen sự nhiệt tình với việc chung; có lúc mang ý trách người lo việc ngoài mà bỏ việc nhà.
Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “do unpaid work for the community”; việc làm vì tâm huyết chứ không vì tiền thì tiếng Anh gọi là “a labour of love”.
