“Ao sâu nước cả nghĩa là gì?” là câu hỏi hay gặp khi học bài thơ “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến, hoặc khi làm đề trắc nghiệm hỏi “dòng nào là thành ngữ”. Nhiều bạn không hiểu chữ “cả”, chữ “khôn” trong câu, lại đọc được trên mạng những cách giải thích rất khác nhau. Bài này giải nghĩa từng chữ, chỉ rõ câu nằm ở đâu trong bài thơ, nêu các cách xếp loại, kèm cách đặt câu và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Ao sâu nước cả” là cụm từ trong câu thơ “Ao sâu nước cả, khôn chài cá” của Nguyễn Khuyến (bài “Bạn đến chơi nhà”); nhiều đề trắc nghiệm và trang từ điển xếp nó là thành ngữ.
Nghĩa: ao thì sâu, nước thì lớn (“cả” là lớn), nên khó (“khôn”) chài được cá. Nhà thơ đùa rằng nhà có ao mà không bắt được cá đãi bạn; ý chính là tình bạn không cần mâm cao cỗ đầy.
💡 Mẹo nhớ: cả = lớn, khôn = khó: ao sâu, nước lớn nên khó chài cá đãi bạn.
Ao sâu nước cả nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| ao sâu | cái ao sâu |
| nước cả | nước lớn, nước đầy (“cả” nghĩa là lớn, như trong “biển cả”, “con cả”) |
| khôn chài cá | khó mà chài được cá (“khôn” là từ cũ, nghĩa là khó; “chài” là quăng lưới bắt cá) |
Nghĩa trong bài thơ. Bạn lâu ngày mới đến chơi, chủ nhà muốn làm một bữa tiếp đãi. Nhưng ao thì sâu, nước thì lớn, không chài được cá; vườn thì rộng, rào thì thưa, không đuổi bắt được gà. Câu thơ nghe như kể cái khó, thật ra là lời đùa hóm hỉnh: nhà thơ cố tình “nói quá” cái nghèo, để rồi kết lại bằng câu “Bác đến chơi đây, ta với ta” – bạn đến là quý, không cần cỗ bàn.
Còn nghĩa bóng? Một số trang trên mạng giải thích “ao sâu nước cả” là “môi trường sống, làm việc tốt nhất” hay “người học rộng, hiểu sâu”, nhưng không nêu được nguồn. Khi làm bài theo sách Ngữ văn, nên hiểu câu theo đúng bài thơ như trên.
Bài thơ “Bạn đến chơi nhà” có câu “Ao sâu nước cả”
Đã bấy lâu nay, bác tới nhà,
Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.
Ao sâu nước cả, khôn chài cá,
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.
Cải chửa ra cây, cà mới nụ,
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.
Đầu trò tiếp khách, trầu không có,
Bác đến chơi đây, ta với ta!
Bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, có trong sách Ngữ văn 7 (chương trình cũ). Tác giả Nguyễn Khuyến (1835–1909) đỗ đầu cả thi Hương, thi Hội, thi Đình nên được gọi là Tam nguyên Yên Đổ. Câu “Ao sâu nước cả, khôn chài cá” đối với câu “Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà”: ao – vườn, sâu – rộng, nước cả – rào thưa, khôn – khó, chài cá – đuổi gà. Nhờ phép đối này mà “khôn” được hiểu là “khó”.
“Ao sâu nước cả” là thành ngữ hay tục ngữ?
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Thành ngữ | Một số đề trắc nghiệm (“dòng nào là thành ngữ?”) và trang từ điển trên mạng chọn “Ao sâu nước cả”; cụm bốn tiếng, cấu tạo đối xứng (ao sâu / nước cả) giống thành ngữ. |
| Câu thơ, hình ảnh trong thơ | Cụm từ là nửa đầu câu thơ thứ ba của bài “Bạn đến chơi nhà”, có tác giả; nghĩa hiểu theo ngữ cảnh bài thơ. |
| Tục ngữ | Không phù hợp: cụm từ không nêu một kinh nghiệm, lời khuyên trọn ý như tục ngữ. |
Khi làm bài theo sách lớp mình: nếu đề hỏi “dòng nào là thành ngữ” với các lựa chọn lấy từ bài thơ, đáp án thường là “Ao sâu nước cả”; nếu đề hỏi về bài thơ, nên nói đây là câu thơ của Nguyễn Khuyến. Cách phân biệt thành ngữ với tục ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ao sâu nước cả”
- Đọc câu “Ao sâu nước cả, khôn chài cá”, em bật cười vì cái nghèo rất hóm hỉnh của cụ Tam nguyên.
- Trong bài “Bạn đến chơi nhà”, cụm “ao sâu nước cả” cho thấy chủ nhà có ao mà không bắt được cá đãi khách.
- Cô giáo hỏi chữ “cả” trong “ao sâu nước cả” nghĩa là gì, cả lớp đáp: lớn.
- Bạn đến chơi bất ngờ, nhà chỉ có ấm trà, mẹ cười bảo: “Nhà mình cũng ao sâu nước cả như cụ Nguyễn Khuyến.”
- Ông nội đọc thuộc lòng cả bài thơ, đến câu ao sâu, vườn rộng thì cười khà.
Cụm này chủ yếu dùng khi bàn về bài thơ (câu 1, 2, 3); câu 4 là cách nói đùa mượn ý bài thơ khi nhà không có gì đãi khách. Câu 5 không nhắc nguyên văn nhưng nói đúng hình ảnh ao sâu, vườn rộng.
Câu thơ, thành ngữ cùng chủ đề với “Ao sâu nước cả”
- Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà: câu thơ đi cặp, cùng kể cái khó khi tiếp bạn.
- Bác đến chơi đây, ta với ta: câu kết, đề cao tình bạn chân thành, không cần vật chất.
- Lời chào cao hơn mâm cỗ: tấm lòng quý hơn cỗ bàn – cùng ý với bài thơ.
- Bán anh em xa, mua láng giềng gần: đề cao tình người gần gũi.
Muốn có thêm câu về bạn bè, xem trang ca dao tục ngữ về tình bạn.
Mẹo nhớ “Ao sâu nước cả”
Mẹo 1 – Hai chữ cũ: CẢ = LỚN (biển cả), KHÔN = KHÓ (khôn chài cá = khó chài cá).
Mẹo 2 – Cặp đối: AO SÂU nước cả – VƯỜN RỘNG rào thưa; chài CÁ – đuổi GÀ.
Mẹo 3 – Nguồn gốc: câu thơ của NGUYỄN KHUYẾN trong bài “BẠN ĐẾN CHƠI NHÀ”.
Bài tập: Giải nghĩa từ trong câu thơ “Ao sâu nước cả”
- Điền tiếng còn thiếu: Ao sâu nước cả, khôn chài …
- Điền tiếng còn thiếu: Vườn rộng rào thưa, khó đuổi …
- Từ nào đồng nghĩa với “cả” trong “ao sâu nước cả”: nhiều, lớn, hết?
- Câu “Ao sâu nước cả” nằm trong bài thơ nào, của ai?
- “Khôn” trong “khôn chài cá” nghĩa là khôn ngoan, đúng không?
Xem đáp án
- cá.
- gà.
- lớn (nước cả: nước lớn).
- Bài “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến.
- Không: “khôn” ở đây là từ cũ, nghĩa là khó, đối với chữ “khó” trong câu sau (“khó đuổi gà”).
Câu hỏi thường gặp
Ao sâu nước cả khôn chài cá nghĩa là gì?
Nghĩa là ao sâu, nước lớn nên khó chài được cá; nhà thơ đùa rằng không có cá để đãi bạn.
Ao sâu nước cả là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là câu thơ của Nguyễn Khuyến; nhiều đề trắc nghiệm xếp “ao sâu nước cả” là thành ngữ, không phải tục ngữ.
Chữ “cả” trong ao sâu nước cả nghĩa là gì?
“Cả” nghĩa là lớn, như trong “biển cả”, “con cả”.
Ao sâu nước cả nằm trong bài thơ nào?
Trong bài “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến, câu thứ ba: “Ao sâu nước cả, khôn chài cá”.
