“Tiên học lễ, hậu học văn” là dòng chữ quen thuộc treo trên bảng, trên tường ở rất nhiều trường học. Câu ngắn, chữ to, nhưng nhiều bạn đọc hằng ngày mà chưa từng giải nghĩa từng chữ “tiên”, “hậu”, “lễ”, “văn”. Bài này giải nghĩa từng chữ, ý nghĩa, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Tiên học lễ, hậu học văn” là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là trước hết phải học đạo đức, lễ phép, sau mới học kiến thức.
Giải nghĩa: tiên (trước) + học lễ (học lễ nghĩa) + hậu (sau) + học văn (học chữ, học kiến thức).
💡 Mẹo nhớ: tiên = trước, hậu = sau: lễ trước, văn sau.
Giải nghĩa từng chữ “Tiên học lễ, hậu học văn”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| tiên | trước | tiên phong, tiên tiến |
| học lễ | học lễ nghĩa, phép tắc, cách cư xử | lễ phép, lễ độ |
| hậu | sau | hậu quả, hậu duệ, hậu phương |
| học văn | học chữ, học kiến thức, văn hóa | văn chương, văn hóa |
Nghĩa đen. Ghép lại: “trước học lễ, sau học văn”. Chữ “tiên” ở đây là trước (như “tiên phong” là đi trước), không phải “tiên” trong “ông tiên”, “nàng tiên”. Chữ “văn” không chỉ là môn Văn mà là chữ nghĩa, kiến thức nói chung.
Tiên học lễ, hậu học văn nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Câu nhấn mạnh rằng việc học làm người phải đặt lên hàng đầu: biết lễ phép, kính trên nhường dưới, cư xử đúng mực. Sau đó mới đến học kiến thức, chữ nghĩa. Người giỏi chữ mà thiếu lễ thì khó được quý trọng; người có lễ mà chăm học thì vừa có đức vừa có tài.
Nguồn gốc. Câu gắn với tư tưởng Nho giáo, vốn đề cao đạo đức trong việc học, và từ lâu được nhiều trường học ở nước ta dùng làm khẩu hiệu. “Trước”, “sau” ở đây nói về mức quan trọng, không có nghĩa là phải học xong lễ rồi mới được học chữ; ở trường, học lễ và học văn diễn ra cùng lúc.
“Tiên học lễ, hậu học văn” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu thường được gọi là thành ngữ Hán Việt; nhiều người cũng gọi là câu châm ngôn, khẩu hiệu giáo dục vì câu có ý khuyên răn trọn vẹn. Khi làm bài, theo cách gọi trong sách lớp mình. Cách phân biệt thành ngữ với tục ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Tiên học lễ, hậu học văn”
- Dòng chữ tiên học lễ, hậu học văn treo trong lớp nhắc em lễ phép.
- Cô giáo dạy cả lớp chào hỏi người lớn trước khi bắt đầu bài học đầu tiên.
- Ông dặn cháu: “Tiên học lễ, hậu học văn, học giỏi mà vô lễ thì chẳng ai quý.”
- Nhà trường lấy tinh thần tiên học lễ, hậu học văn làm phương châm giáo dục.
- Thành ngữ “Tiên học lễ, hậu học văn” đề cao việc học làm người.
Thành ngữ dùng khi nói về việc đề cao đạo đức, lễ phép trong học tập (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một việc “tiên học lễ”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Tiên học lễ, hậu học văn”
- Học ăn, học nói, học gói, học mở: học cách cư xử từ những việc nhỏ nhất.
- Tôn sư trọng đạo: kính trọng thầy cô, coi trọng điều thầy dạy.
- Lời chào cao hơn mâm cỗ: lễ phép, chào hỏi quý hơn quà cáp.
Mẹo nhớ thành ngữ “Tiên học lễ, hậu học văn”
Mẹo 1 – Trước, sau: TIÊN = TRƯỚC, HẬU = SAU: LỄ trước, VĂN sau.
Mẹo 2 – Tiên phong, hậu phương: tiên phong là đi trước, hậu phương là phía sau.
Mẹo 3 – Lễ là làm người: học lễ = học lễ phép, cách cư xử; học văn = học chữ, kiến thức.
Bài tập: Giải nghĩa chữ Hán Việt
- Tiên học lễ, hậu học …
- “Tiên” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- “Hậu” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Từ nào có chữ “hậu” cùng nghĩa với thành ngữ: “hậu quả” hay “hoàng hậu”?
- Một bạn giải thích: “Tiên học lễ nghĩa là các nàng tiên học lễ phép.” Bạn ấy hiểu đúng không?
Xem đáp án
- văn.
- Trước.
- Sau.
- Hậu quả: “hậu” là sau (kết quả đến sau). “Hoàng hậu” là vợ vua, chữ “hậu” khác nghĩa.
- Không đúng: “tiên” ở đây là trước, không phải nàng tiên. Hai chữ đọc giống nhau nên dễ hiểu nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Tiên học lễ, hậu học văn nghĩa là gì?
Nghĩa là trước hết học đạo đức, lễ phép, sau mới học kiến thức; câu đề cao việc học làm người.
Tiên học lễ hậu học văn là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường gọi là thành ngữ Hán Việt; nhiều người coi đây là câu châm ngôn, khẩu hiệu giáo dục.
Vì sao phải học lễ trước học văn?
Vì đạo đức là gốc của con người: giỏi mà thiếu lễ thì khó được tin yêu; “trước, sau” chỉ mức quan trọng, ở trường hai việc học diễn ra cùng lúc.
Tiên học lễ, hậu học văn tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “learn manners first, then knowledge”; câu tiếng Anh gần ý là “Manners maketh man” (lễ độ làm nên con người).
