“Tham thì thâm” là câu tục ngữ ngắn nhất mà ai cũng nhớ, nhờ hai chữ “tham” và “thâm” đọc gần giống nhau. Câu hay được nhắc khi ai đó vì ham lợi mà chịu thiệt, như người anh tham lam trong truyện Cây khế. Bài này giải nghĩa chữ “thâm”, nêu bài học, chuyện xếp loại, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Tham thì thâm” là câu tục ngữ, nghĩa là người tham lam thường chuốc lấy thiệt hại, tai họa.
Nghĩa đen: tham lam thì bị thâm (thiệt hại, đen đủi). Xếp loại: thường xếp là tục ngữ; có tài liệu xếp vào thành ngữ vì câu chỉ ba chữ.
💡 Mẹo nhớ: tham → thâm (thiệt): hai chữ gần âm, dễ nhớ.
Giải thích câu tục ngữ “Tham thì thâm”
| Chữ | Nghĩa |
|---|---|
| tham | ham muốn quá mức, muốn có thật nhiều, nhất là của cải |
| thì | từ nối, chỉ kết quả |
| thâm | bị thiệt, bị hụt (như “thâm vốn” là hụt vốn); cũng gợi màu thâm đen, đen đủi |
Nghĩa của câu. Người tham lam, muốn được nhiều hơn phần mình, thì cuối cùng thường bị thiệt hại, mất mát, có khi mất cả những gì đang có. Chữ “thâm” vừa mang nghĩa thiệt (thâm vốn), vừa gợi sự đen đủi, nên câu nói rất gọn mà đủ ý.
Ví dụ trong truyện cổ tích. Trong truyện Cây khế, người anh tham lam may túi thật to để chứa thật nhiều vàng, chim chở nặng quá nên anh rơi xuống biển. Người em hiền lành chỉ may túi ba gang, lấy vừa đủ, thì được giàu có. Đó chính là “tham thì thâm”.
Bài học. Câu tục ngữ khuyên ta biết đủ, không ham lợi quá mức, không tham những thứ không phải của mình. Ngày nay, những người ham lãi cao mà mất vốn, ham rẻ mà mua phải hàng giả, ham “trúng thưởng” mà bị lừa, đều là những chuyện “tham thì thâm”.
“Tham thì thâm” là thành ngữ hay tục ngữ?
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Tục ngữ (cách xếp thường gặp) | Câu nêu trọn một nhận định, một lời răn: tham lam thì bị thiệt. |
| Thành ngữ (có tài liệu xếp) | Câu chỉ ba chữ, hay được chèn vào câu khác như một lời nhận xét: “đúng là tham thì thâm”. |
Khi làm bài, theo cách xếp trong sách lớp mình; nếu đề chỉ hỏi chung, có thể trả lời là tục ngữ và nêu căn cứ. Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Tham thì thâm”
- Ham lãi cao mà mất hết vốn, đúng là tham thì thâm.
- Cậu bé nhét đầy kẹo vào túi đến rách cả túi, kẹo rơi hết: tham thì thâm.
- Mẹ dặn mua hàng phải xem cẩn thận, đừng ham rẻ, kẻo tham thì thâm.
- Thấy tin nhắn trúng thưởng lạ, chú bấm vào đường link và bị lấy mất tiền trong tài khoản.
- Người anh trong truyện Cây khế là bài học rõ nhất về câu tham thì thâm.
Câu dùng để nhận xét một chuyện thiệt hại vì tham (câu 1, 2, 5) hoặc để cảnh báo trước (câu 3). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “tham thì thâm” thời nay.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Tham thì thâm”
- Được voi đòi tiên: được cái lớn rồi còn đòi cái lớn hơn, tham lam không biết đủ.
- Tham bát bỏ mâm: tham cái nhỏ trước mắt mà mất cái lớn.
- Mật ngọt chết ruồi: ham cái ngọt ngào trước mắt thì dễ mắc bẫy.
- Trái ý: Tri túc thường lạc: thành ngữ Hán Việt, biết đủ thì thường vui.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Tham thì thâm”
Mẹo 1 – Hai chữ gần âm: THAM (vần am) → THÂM (vần âm). Thêm dấu mũ là từ “tham” thành “thiệt”.
Mẹo 2 – “Thâm” là hụt: nhớ cụm “thâm vốn” (hụt vốn) là hiểu chữ thâm.
Mẹo 3 – Nhớ truyện Cây khế: người anh may túi to, tham vàng, rơi xuống biển.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ, thành ngữ
- Tham thì …
- Được voi đòi …
- Tham bát bỏ …
- Mật ngọt chết …
- Chọn chữ đúng: Tham thì (thâm / thăm).
Xem đáp án
- thâm: bị thiệt.
- tiên.
- mâm.
- ruồi.
- thâm: vần âm, dấu mũ. “Thăm” (thăm hỏi) vần ăm, khác nghĩa, nhưng đọc nhanh rất dễ nhầm.
Câu hỏi thường gặp
“Thâm” trong “tham thì thâm” nghĩa là gì?
“Thâm” là bị thiệt, bị hụt (như “thâm vốn”), cũng gợi sự đen đủi. Tham thì thâm là tham lam thì bị thiệt.
Tham thì thâm là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường được xếp là tục ngữ, vì câu nói trọn một lời răn. Có tài liệu xếp vào thành ngữ do câu rất ngắn.
Truyện cổ tích nào thể hiện “tham thì thâm”?
Rõ nhất là truyện Cây khế: người anh tham lam may túi to đựng vàng, bị rơi xuống biển.
Tham thì thâm tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh tương đương là “Grasp all, lose all” (muốn ôm hết thì mất hết).
