“Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” là câu hay được nhắc trong những dịp tri ân thầy cô, nhất là ngày 20/11. Câu gồm toàn chữ Hán Việt, lại có chữ “bán” dễ hiểu nhầm thành “bán hàng”, nên nhiều bạn đọc mà chưa rõ nghĩa. Bài này giải nghĩa từng chữ, ý nghĩa, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là dạy ta một chữ hay nửa chữ cũng là thầy; phải biết ơn người dạy mình.
Giải nghĩa: nhất tự (một chữ) + vi (là) + sư (thầy); bán tự (nửa chữ) + vi sư (là thầy).
💡 Mẹo nhớ: một chữ, nửa chữ cũng là thầy.
Giải nghĩa từng chữ “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| nhất | một | thống nhất, nhất trí |
| tự | chữ | văn tự, chữ tự, tự điển |
| bán | nửa | bán cầu, bán kết, bán đảo |
| vi | là, làm | “dĩ hòa vi quý” (lấy hòa làm quý) |
| sư | thầy | sư phụ, giáo sư, ân sư |
Nghĩa đen. “Nhất tự vi sư” là “một chữ cũng là thầy”; “bán tự vi sư” là “nửa chữ cũng là thầy”. Chữ “bán” ở đây là nửa (như “bán cầu” là nửa quả cầu, “bán kết” là trận trước chung kết), không phải bán hàng. Chữ “tự” là chữ viết, không phải “tự mình”.
Nhất tự vi sư, bán tự vi sư nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Câu khuyên ta biết ơn bất cứ ai đã dạy mình, dù chỉ dạy một điều rất nhỏ, “một chữ” hay thậm chí “nửa chữ”. Người dạy ta không nhất thiết phải là thầy cô ở trường: đó có thể là bố mẹ, anh chị, người thợ dạy nghề, người bạn chỉ cho ta một cách làm hay. Ai giúp ta biết thêm điều gì, người ấy xứng đáng được ta kính trọng như thầy.
Ý nghĩa. Câu thể hiện truyền thống tôn sư trọng đạo và lòng biết ơn của người Việt. Câu cũng nhắc ta khiêm tốn: không ai biết hết mọi thứ, ai cũng có thể là thầy của ta ở một điều nào đó.
“Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu thường được gọi là thành ngữ Hán Việt; vì câu có hai vế và nêu một lời khuyên trọn ý, cũng có người gọi là châm ngôn hay tục ngữ Hán Việt. Khi làm bài, theo cách gọi trong sách lớp mình. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”
- Ông luôn kính trọng người dạy mình nghề, vì nhất tự vi sư, bán tự vi sư.
- Hồi nhỏ, chị hàng xóm chỉ cho em cách cầm bút; đến giờ em vẫn gọi chị là cô giáo đầu tiên.
- Nhất tự vi sư, bán tự vi sư, nên em luôn lễ phép với mọi thầy cô.
- Bác thợ mộc chỉ dạy anh vài tháng, nhưng nhất tự vi sư, bán tự vi sư, Tết nào anh cũng về thăm.
- Thành ngữ “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” khuyên biết ơn người dạy mình.
Thành ngữ dùng khi nói về lòng biết ơn người dạy mình, dù chỉ một điều nhỏ (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng tinh thần “nhất tự vi sư, bán tự vi sư”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”
- Tôn sư trọng đạo: kính trọng thầy cô, coi trọng điều thầy dạy.
- Không thầy đố mày làm nên: không có thầy dạy thì khó thành người, thành tài.
- Học thầy không tày học bạn: bạn bè cũng là người dạy mình nhiều điều.
Mẹo nhớ thành ngữ “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”
Mẹo 1 – Một, nửa: MỘT chữ, NỬA chữ cũng là THẦY.
Mẹo 2 – Bán là nửa: “bán” như “bán cầu”, “bán kết”, không phải bán hàng.
Mẹo 3 – Hai vế chỉ khác một chữ: NHẤT tự vi sư → BÁN tự vi sư.
Bài tập: Giải nghĩa chữ Hán Việt
- Nhất tự vi sư, bán tự vi …
- “Tự” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- “Sư” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Từ nào có chữ “bán” cùng nghĩa với thành ngữ: “bán đảo” hay “mua bán”?
- Một bạn giải thích: “Bán tự vi sư nghĩa là người bán chữ là thầy.” Bạn ấy hiểu đúng không?
Xem đáp án
- sư.
- Chữ.
- Thầy.
- Bán đảo: “bán” là nửa (đất liền nửa giáp biển). “Mua bán” là trao đổi hàng hóa.
- Không đúng: “bán tự” là nửa chữ, không phải bán chữ. Chữ “bán” đọc giống nhau nên dễ hiểu nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Nhất tự vi sư, bán tự vi sư nghĩa là gì?
Nghĩa là dạy ta một chữ hay nửa chữ cũng là thầy; phải biết ơn mọi người đã dạy mình.
“Bán” trong bán tự vi sư là gì?
“Bán” là nửa, như trong “bán cầu”, “bán kết”; “bán tự” là nửa chữ.
Nhất tự vi sư là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường gọi là thành ngữ Hán Việt; có người gọi là châm ngôn hay tục ngữ Hán Việt.
Nhất tự vi sư, bán tự vi sư tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch ý: “whoever teaches you even a single word is your teacher”.
