“Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” là câu tục ngữ về tình đồng cảm trong một tập thể, hay được dẫn khi học bài tục ngữ về con người và xã hội ở Ngữ văn 7. Chữ “tàu” trong câu làm nhiều bạn tưởng là tàu thủy, tàu hỏa. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu bài học, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” là câu tục ngữ, nghĩa là trong một tập thể, một người gặp nạn thì mọi người cùng lo lắng, chia sẻ.
Nghĩa đen: một con ngựa ốm thì cả chuồng ngựa bỏ ăn. “Tàu” ở đây là chuồng ngựa, máng cỏ cho ngựa ăn.
💡 Mẹo nhớ: tàu = chuồng ngựa: một con đau, cả tàu bỏ ăn → đồng cảm, chia sẻ.
Giải thích câu tục ngữ “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”
| Từ ngữ | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| một con ngựa đau | một con ngựa bị ốm | một người trong tập thể gặp khó khăn, hoạn nạn |
| tàu | chuồng ngựa, dãy máng ăn của ngựa | tập thể, cộng đồng |
| bỏ cỏ | bỏ ăn, không ăn cỏ | cùng buồn, cùng lo, đồng cảm |
Nghĩa đen. Ngựa nuôi chung một tàu (chuồng) thì quen hơi nhau. Theo cách nhìn của người xưa, một con ốm thì cả tàu cũng như buồn lây, bỏ cả ăn. Ông cha ta lấy hình ảnh ấy để nói chuyện con người.
Nghĩa bóng. Trong một tập thể gắn bó (gia đình, lớp học, làng xóm, cơ quan), khi một người gặp chuyện không may, mọi người đều lo lắng, buồn theo, và tìm cách giúp đỡ. Câu tục ngữ ca ngợi tình đồng cảm, đoàn kết, và cũng khuyên mỗi người biết chia sẻ với nỗi đau của người bên cạnh.
Câu thường được dùng theo nghĩa tốt (đồng cảm). Đôi khi người ta cũng dùng để nói một người gặp chuyện làm cả tập thể bị ảnh hưởng theo, chẳng hạn một cầu thủ chấn thương khiến cả đội chơi kém hẳn.
“Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu có hai vế (một con ngựa đau – cả tàu bỏ cỏ), nói trọn một nhận xét về tình cảm trong tập thể, dùng hình ảnh ẩn dụ (ngựa để nói người). Sách giải Ngữ văn 7 chương trình cũ hay dẫn câu này làm ví dụ cùng chủ đề với “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Cách phân biệt với thành ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”
- Bạn Lan ốm, cả lớp buồn hẳn: một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.
- Nhà bác Ba bị lũ cuốn, cả xóm bỏ việc sang giúp, đúng là một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.
- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ, nghe tin chú công nhân bị tai nạn, cả xưởng góp tiền thăm hỏi.
- Đội trưởng chấn thương phải rời sân, cả đội chơi rời rạc hẳn ở hiệp hai.
- Ông dặn cháu: “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ, bạn bè gặp chuyện thì phải hỏi han.”
Câu thường dùng khi nói về sự đồng cảm, chia sẻ trong tập thể (câu 1, 2, 3, 5). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng nghĩa thứ hai: một người gặp chuyện, cả tập thể bị ảnh hưởng.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”
- Lá lành đùm lá rách: người có điều kiện giúp người khó khăn.
- Máu chảy ruột mềm: người thân gặp nạn thì mình cũng đau lòng.
- Chị ngã em nâng: anh chị em giúp đỡ nhau lúc khó.
- Trái nghĩa: Đèn nhà ai nấy rạng: ai lo việc nấy, mặc kệ người khác.
- Trái nghĩa: Cháy nhà hàng xóm bình chân như vại: thấy người khác gặp nạn mà vẫn dửng dưng, yên ổn như cái vại.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”
Mẹo 1 – TÀU là chuồng ngựa: không phải tàu thủy, tàu hỏa. Cả TÀU là cả chuồng ngựa.
Mẹo 2 – Một và cả: MỘT con đau, CẢ tàu bỏ ăn. Một người gặp nạn, cả tập thể cùng buồn.
Mẹo 3 – Cặp trái nghĩa: “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” ↔ “Đèn nhà ai nấy rạng”.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ …
- Một con ngựa đau, cả … bỏ cỏ.
- Máu chảy ruột …
- Đèn nhà ai nấy …
- Một con … đau, cả tàu bỏ cỏ.
Xem đáp án
- cỏ: bỏ ăn cỏ.
- tàu: chuồng ngựa.
- mềm.
- rạng: câu trái nghĩa.
- ngựa: nhiều bạn điền “trâu” hoặc “bò” vì cũng ăn cỏ, nhưng câu tục ngữ nói về ngựa và tàu ngựa.
Câu hỏi thường gặp
“Tàu” trong câu tục ngữ là gì?
“Tàu” là chuồng ngựa, nơi có máng cỏ cho ngựa ăn, không phải tàu thủy hay tàu hỏa.
Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu có hai vế, nói trọn một nhận xét về tình đồng cảm trong tập thể.
Câu tục ngữ khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta biết đồng cảm, chia sẻ với người cùng tập thể khi họ gặp khó khăn, và sống đoàn kết, gắn bó với nhau.
Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ tiếng Anh là gì?
Không có câu tục ngữ khớp hẳn. Câu khẩu hiệu “An injury to one is an injury to all” (một người bị hại là tất cả bị hại) gần với ý đồng cảm của tập thể.
