“Đứng mũi chịu sào” là câu hay dùng để nói về người gánh vác việc khó nhất: người cha lo cho cả nhà, người trưởng nhóm chịu trách nhiệm khi có chuyện. Hình ảnh trong câu lấy từ nghề chèo thuyền trên sông, nên nhiều bạn ở thành phố chưa hình dung được “mũi” và “sào” là gì. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa, trái nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Đứng mũi chịu sào” là thành ngữ, chỉ người đứng đầu, gánh vác trách nhiệm nặng nề nhất khi gặp khó khăn.
Nghĩa đen: đứng ở mũi thuyền, chịu cầm sào chống thuyền qua chỗ nguy hiểm.
💡 Mẹo nhớ: mũi thuyền là chỗ đầu, chỗ nguy → người gánh vác.
Giải thích thành ngữ “Đứng mũi chịu sào”
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| mũi | mũi thuyền, phần đầu nhọn của con thuyền, nơi đón sóng gió trước |
| sào | cây tre dài dùng để chống thuyền đi ở chỗ nước nông |
| chịu sào | chịu trách nhiệm cầm sào, chống thuyền qua chỗ khó |
| đứng mũi chịu sào | người đứng đầu, gánh phần khó khăn, nguy hiểm nhất |
Nghĩa đen. Trên con thuyền đi sông, người đứng ở mũi thuyền là người gặp sóng gió, ghềnh thác đầu tiên. Người ấy cầm cây sào dài để dò nước, chống thuyền tránh đá, tránh chỗ cạn. Đó là vị trí vất vả và nguy hiểm nhất; cả thuyền an toàn hay không phụ thuộc vào người đứng mũi.
Nghĩa bóng. Thành ngữ chỉ người đứng đầu một gia đình, một tập thể, đứng ra gánh vác trách nhiệm nặng nề nhất, nhất là khi gặp khó khăn, hoạn nạn. Câu mang ý trân trọng, ghi nhận sự vất vả của người dám nhận phần khó về mình.
Viết đúng. “Sào” viết S, dấu huyền (cây sào, sào phơi đồ); không viết “xào” (xào rau). “Mũi” dấu ngã (mũi thuyền, mũi tên).
“Đứng mũi chịu sào” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định bốn chữ, dùng như một động từ hoặc để gọi tên một vai trò: “người đứng mũi chịu sào”. Câu không nêu một kinh nghiệm hay lời khuyên như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Đứng mũi chịu sào”
- Bố là người đứng mũi chịu sào trong nhà.
- Khi công ty gặp khó, bác giám đốc đứng ra nhận hết trách nhiệm, động viên mọi người làm tiếp.
- Từ ngày bố mất, mẹ một mình đứng mũi chịu sào nuôi ba chị em.
- Lớp trưởng đứng mũi chịu sào trong buổi văn nghệ, lo từ bàn ghế đến trang phục.
- Thành ngữ “Đứng mũi chịu sào” chỉ người gánh vác trách nhiệm nặng nhất.
Thành ngữ dùng khi nói về người đứng đầu, gánh vác việc khó (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một người “đứng mũi chịu sào”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Đứng mũi chịu sào”
- Trụ cột gia đình (gần nghĩa): người gánh vác, chăm lo chính cho cả nhà.
- Lên thác xuống ghềnh (cùng hình ảnh sông nước): trải qua nhiều gian nan, vất vả.
- Ngồi mát ăn bát vàng (trái nghĩa): không phải vất vả mà vẫn được hưởng sung sướng.
Mẹo nhớ thành ngữ “Đứng mũi chịu sào”
Mẹo 1 – Mũi thuyền: MŨI thuyền là chỗ ĐẦU, chỗ NGUY → người GÁNH VÁC.
Mẹo 2 – Sào là cây chống thuyền: cầm SÀO là cầm lái, chịu trách nhiệm cho cả thuyền.
Mẹo 3 – Viết đúng: “sào” viết S như “cây sào”; “xào” là xào rau.
Bài tập: Điền từ, chọn chữ đúng
- Đứng mũi chịu …
- Đứng … chịu sào.
- Ngồi mát ăn bát …
- Chọn chữ đúng: Đứng mũi chịu (sào / xào).
- Chọn chữ đúng: Mẹ (sào / xào) rau muống với tỏi.
Xem đáp án
- sào.
- mũi.
- vàng.
- sào: cây sào chống thuyền, viết S.
- xào: nấu bằng dầu mỡ, viết X. Câu 4 vừa chọn S nên nhiều bạn chọn theo.
Câu hỏi thường gặp
Đứng mũi chịu sào là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ người đứng đầu, gánh vác trách nhiệm nặng nhất.
Đứng mũi chịu sào hay đứng mũi chịu xào?
Viết đúng là “đứng mũi chịu sào” (S): “sào” là cây tre dài để chống thuyền.
Mũi và sào trong thành ngữ là gì?
Mũi là mũi thuyền, phần đầu đón sóng gió; sào là cây tre dài để chống thuyền.
Đứng mũi chịu sào tiếng Anh là gì?
Gần ý là “bear the brunt” (gánh phần nặng nề nhất); người cầm lái, lãnh đạo thì “take the helm”.
