“Dục tốc bất đạt” là câu hay được nhắc khi ai đó làm vội để xong sớm rồi hỏng việc: làm bài nhanh để nộp trước mà sai lung tung. Câu quen thuộc, nhưng rất nhiều người viết nhầm thành “giục tốc bất đạt”, vì nghĩ “giục” là thúc giục cho nhanh. Bài này giải nghĩa từng chữ, cách viết đúng, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Dục tốc bất đạt” là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là nôn nóng muốn nhanh thì thường hỏng việc, không đạt kết quả.
Giải nghĩa: dục (muốn) + tốc (nhanh) + bất (không) + đạt (đạt được). Viết đúng: dục tốc bất đạt (D); ❌ không viết “giục tốc bất đạt”.
💡 Mẹo nhớ: dục = muốn (không phải “giục”): muốn nhanh thì không đạt.
Giải nghĩa từng chữ “Dục tốc bất đạt”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| dục | muốn, ham muốn | dục vọng (lòng ham muốn) |
| tốc | nhanh | tốc độ, cấp tốc, tốc hành |
| bất | không | bất ngờ, bất công |
| đạt | đạt được, tới được | đạt kết quả, thành đạt |
Nghĩa đen. Ghép lại: “muốn nhanh thì không đạt được”. Câu nói về chữ “muốn” (dục), tức sự nôn nóng trong lòng người làm, chứ không nói về việc người khác thúc giục.
Dục tốc bất đạt nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Thành ngữ khuyên làm việc gì cũng cần bình tĩnh, cẩn thận, làm từng bước. Nôn nóng muốn xong thật nhanh thì dễ bỏ sót, dễ sai, cuối cùng phải làm lại, mất thời gian hơn, có khi hỏng hẳn việc. Câu xuất phát từ sách Luận ngữ, lời Khổng Tử dặn học trò: muốn nhanh thì không đạt, ham lợi nhỏ thì việc lớn không thành. Ngược lại, kiên trì làm từng bước thì như câu “có công mài sắt, có ngày nên kim”.
Viết đúng: “dục tốc bất đạt” hay “giục tốc bất đạt”?
Viết “dục tốc bất đạt”, chữ dục viết D. “Dục” là chữ Hán Việt nghĩa là muốn, ham muốn (như “dục vọng”). Còn “giục” (GI) là từ thuần Việt nghĩa là thúc, hối (giục giã, thúc giục). Vì “giục” cũng gợi ý nhanh, lại đọc gần giống ở nhiều vùng, nên nhiều người viết nhầm. Nhớ: cả bốn chữ trong câu đều là Hán Việt, nên phải là “dục”.
“Dục tốc bất đạt” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu thường được gọi là thành ngữ Hán Việt, gốc từ một câu trong Luận ngữ. Vì câu nêu một lời khuyên trọn ý, cũng có tài liệu gọi là câu châm ngôn. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Dục tốc bất đạt”
- Làm bài vội để nộp sớm nên sai nhiều, đúng là dục tốc bất đạt.
- Muốn bánh chín nhanh, chị vặn lửa to hết cỡ, kết quả ngoài cháy đen mà trong còn sống.
- Học ngoại ngữ phải kiên trì, dục tốc bất đạt.
- Thầy dặn: “Dục tốc bất đạt, đọc hết đề rồi hẵng làm.”
- Thành ngữ “Dục tốc bất đạt” khuyên đừng nôn nóng làm vội.
Thành ngữ dùng khi khuyên bình tĩnh, chê sự nôn nóng làm hỏng việc (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “dục tốc bất đạt”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Dục tốc bất đạt”
- Đi đâu mà vội mà vàng / Mà vấp phải đá mà quàng phải dây: ca dao chê sự vội vàng.
- Chậm mà chắc: làm chậm nhưng chắc chắn, không hỏng việc.
- Nước đến chân mới nhảy (cùng chủ đề): để việc gấp mới làm nên phải làm vội.
Mẹo nhớ thành ngữ “Dục tốc bất đạt”
Mẹo 1 – Dục là muốn: DỤC = MUỐN (không phải “giục”): muốn NHANH thì KHÔNG ĐẠT.
Mẹo 2 – Tốc là nhanh: “tốc” như “tốc độ”, “cấp tốc”.
Mẹo 3 – Bốn chữ Hán Việt: cả câu là Hán Việt, nên chữ đầu là “dục” (Hán Việt), không phải “giục” (thuần Việt).
Bài tập: Điền “dục” hay “giục”
- … tốc bất đạt.
- Mẹ … con dậy đi học.
- Tiếng trống … giã vang lên.
- “Tốc” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Một bạn viết: “Đừng giục tốc bất đạt, cứ từ từ mà làm.” Bạn ấy viết đúng chưa?
Xem đáp án
- Dục: muốn.
- giục: thúc, hối.
- giục: giục giã.
- Nhanh.
- Chưa đúng: phải viết “dục tốc bất đạt”. Câu có ý “đừng vội” nên dễ nghĩ đến chữ “giục”.
Câu hỏi thường gặp
Dục tốc bất đạt hay giục tốc bất đạt?
Viết đúng là “dục tốc bất đạt” (D): “dục” là muốn; “giục” là thúc giục, sai chính tả trong câu này.
Dục tốc bất đạt là gì?
Là thành ngữ Hán Việt nghĩa là muốn nhanh thì không đạt: nôn nóng làm vội thường hỏng việc.
Dục tốc bất đạt là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường gọi là thành ngữ Hán Việt, gốc từ Luận ngữ; có tài liệu gọi là châm ngôn.
Dục tốc bất đạt tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh tương đương là “Haste makes waste” (vội vàng thì hỏng việc).
