Cần tìm ca dao, tục ngữ về khách quan, công bằng cho bài văn nghị luận, bài giáo dục công dân về đức tính công bằng hay một lời nhắc khi phải phân xử chuyện của người khác? Ông bà ta ít nói thẳng chữ “công bằng”, nhưng có rất nhiều câu chê thói thiên vị, vơ đũa cả nắm, nhìn sự việc một chiều. Dưới đây là những câu quen thuộc nhất, mỗi câu kèm lời giải thích ngắn. Xem thêm các trang khác trong mục ca dao, tục ngữ theo chủ đề.
✅ Thành ngữ về công bằng: chí công vô tư, cầm cân nảy mực, công tư phân minh.
✅ Câu chê thiếu khách quan: “Yêu nên tốt, ghét nên xấu”, vơ đũa cả nắm, thầy bói xem voi, bên trọng bên khinh.
💡 Mẹo nhớ: khách quan là không để yêu ghét quyết định đúng sai – đừng “yêu nên tốt, ghét nên xấu”.
Thành ngữ, tục ngữ về sự công bằng
- Chí công vô tư (Hán Việt): rất công bằng, không vì lợi riêng.
- Cầm cân nảy mực: người đứng ra phân xử, giữ sự công bằng (như người cầm cân, người bật dây mực thợ mộc cho thẳng).
- Công tư phân minh: việc chung, việc riêng tách bạch rõ ràng.
- Thiết diện vô tư (Hán Việt): mặt sắt không riêng tư – người xét xử nghiêm minh, không nể nang (hay dùng khen Bao Công).
- Nói có sách, mách có chứng: kết luận phải có căn cứ, bằng chứng.
- Mắt thấy tai nghe: tin vào điều tận mắt thấy, tận tai nghe, không nghe đồn.
Câu chê thói thiên vị, thiếu khách quan
- Yêu nên tốt, ghét nên xấu: yêu ai thì thấy gì cũng tốt, ghét ai thì thấy gì cũng xấu.
- Yêu nhau yêu cả đường đi / Ghét nhau ghét cả tông chi họ hàng: tình cảm làm ta đánh giá thiên lệch.
- Vơ đũa cả nắm: một người sai mà quy cho cả nhóm.
- Thầy bói xem voi: chỉ thấy một phần mà tưởng là toàn bộ.
- Bên trọng bên khinh: đối xử không đều, thiên vị một bên.
- Bới lông tìm vết: cố tìm lỗi nhỏ của người mình không ưa.
- Cả vú lấp miệng em: dùng thế mạnh, lời to để át lẽ phải của người yếu.
Muốn đánh giá cho khách quan thì phải nghe cả hai phía, nhìn toàn bộ sự việc và tách tình cảm riêng ra khỏi kết luận. Câu “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn” cũng nhắc ta đừng chỉ nhìn bề ngoài mà phán xét. Muốn có thêm câu về sự ngay thẳng, xem trang ca dao tục ngữ về trung thực; về việc bênh vực điều đúng, xem trang ca dao tục ngữ về bảo vệ lẽ phải.
Đặt câu với thành ngữ về công bằng
- Cô chủ nhiệm chấm điểm thi đua chí công vô tư, không ưu ái ai.
- Lớp trưởng phải cầm cân nảy mực khi hai bạn cãi nhau.
- Một bạn nói chuyện riêng mà cô phạt cả bàn thì là vơ đũa cả nắm.
- Mới nghe một phía đã kết luận thì chẳng khác gì thầy bói xem voi.
- Mẹ chia quà cho hai anh em bằng nhau, không bên trọng bên khinh.
Mẹo 1 – Cân và mực: CẦM CÂN (cân cho đúng), NẢY MỰC (bật dây cho thẳng) → phân xử công bằng.
Mẹo 2 – Đũa cả nắm: một chiếc đũa bẩn mà VƠ CẢ NẮM → quy lỗi cho tất cả.
Mẹo 3 – Viết đúng: “nảy mực” (dấu hỏi), “vơ đũa” (dấu ngã), “chí công vô tư” (tư: riêng).
Bài tập: Thành ngữ về công bằng
- Điền tiếng còn thiếu: Chí công vô …
- Điền tiếng còn thiếu: Yêu nên tốt, ghét nên …
- Câu nào chê việc quy lỗi một người cho cả nhóm?
- Chọn chữ đúng: Cầm cân (nảy / nẩy / nãy) mực.
- “Chí công vô tư” nghĩa là không có tình cảm riêng với ai, đúng không?
Xem đáp án
- tư.
- xấu.
- Vơ đũa cả nắm.
- nảy (dấu hỏi; nảy mực: bật dây mực).
- Không hẳn: “vô tư” ở đây là không vì lợi riêng khi làm việc chung. Người chí công vô tư vẫn có tình cảm, chỉ là không để tình cảm làm lệch việc phân xử.
Câu hỏi thường gặp
Câu tục ngữ nói về sự công bằng?
Có thể dùng “chí công vô tư”, “cầm cân nảy mực”, hoặc câu chê ngược lại “Yêu nên tốt, ghét nên xấu”.
Thành ngữ nói về sự thiếu khách quan?
Hay gặp: vơ đũa cả nắm, thầy bói xem voi, bên trọng bên khinh.
Cầm cân nảy mực nghĩa là gì?
Nghĩa là đứng ra phân xử, giữ cho mọi việc công bằng, ngay thẳng.
Ca dao về công bằng?
Ca dao ít nói thẳng về công bằng; hay dùng nhất là “Yêu nhau yêu cả đường đi / Ghét nhau ghét cả tông chi họ hàng” để nói tình cảm làm ta thiên lệch.
