“Thầy bói xem voi” là thành ngữ đi ra từ truyện ngụ ngôn cùng tên trong sách Ngữ văn 6, dùng để chê cách nhìn sự việc phiến diện. Câu chuyện năm ông thầy bói mù sờ voi rất vui, nhưng bài học phía sau thì ai cũng cần nhớ. Bài này kể tóm tắt câu chuyện, giải thích nghĩa, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Thầy bói xem voi” là thành ngữ, chỉ việc nhận xét phiến diện, chỉ thấy một phần mà tưởng là toàn bộ.
Nghĩa đen: mấy ông thầy bói mù sờ mỗi người một bộ phận rồi tả con voi mỗi người một kiểu.
💡 Mẹo nhớ: sờ một chỗ mà tả cả con voi → nhìn phiến diện.
Thầy bói xem voi nghĩa là gì?
Câu chuyện. Năm ông thầy bói mù chưa biết con voi ra sao, bèn góp tiền nhờ người quản voi cho sờ thử. Mỗi ông sờ một chỗ, rồi tả:
| Ông sờ vào | Ông ấy tả con voi |
|---|---|
| vòi | sun sun như con đỉa |
| ngà | chần chẫn như cái đòn càn |
| tai | bè bè như cái quạt thóc |
| chân | sừng sững như cái cột đình |
| đuôi | tun tủn như cái chổi sể cùn |
Ai cũng cho mình đúng, người khác sai, cãi nhau rồi xô xát đến toác đầu chảy máu. Thật ra, ông nào cũng chỉ đúng một phần, mà sai ở chỗ lấy một phần để nói cả con voi.
Nghĩa bóng. Thành ngữ chê cách nhìn, cách đánh giá phiến diện: chỉ biết một khía cạnh mà tưởng đã hiểu hết, lại khăng khăng cho mình đúng. Bài học: muốn hiểu đúng sự vật, phải xem xét toàn diện, lắng nghe ý kiến người khác.
“Thầy bói xem voi” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ, đồng thời là tên truyện ngụ ngôn trong sách Ngữ văn 6 chương trình cũ. Câu là cụm từ cố định dùng để so sánh, thường đi với “như”, “chẳng khác gì”: “nhận xét kiểu thầy bói xem voi”. Bài học nằm ở câu chuyện, còn cụm bốn chữ chỉ gọi tên cách nhìn phiến diện. Cách phân biệt với tục ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Thầy bói xem voi”
- Chỉ đọc một đoạn đã chê cả cuốn sách thì chẳng khác gì thầy bói xem voi.
- Mới ăn thử một món, anh ấy đã kết luận cả nhà hàng nấu dở.
- Đánh giá một người qua một lần gặp là kiểu thầy bói xem voi.
- Mỗi bạn chỉ đọc một phần đề rồi tranh cãi, cô bảo cả nhóm đang thầy bói xem voi.
- Thành ngữ “Thầy bói xem voi” chê cách nhìn phiến diện.
Thành ngữ dùng khi chê nhận xét chỉ dựa vào một phần (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “thầy bói xem voi”.
Thành ngữ gần nghĩa với “Thầy bói xem voi”
- Ếch ngồi đáy giếng: hiểu biết hạn hẹp mà tưởng mình biết nhiều.
- Thấy cây mà không thấy rừng: chỉ nhìn chi tiết, không thấy cái chung.
- Cùng chủ đề: Trăm nghe không bằng một thấy: muốn biết đúng phải tự tìm hiểu cho thấu đáo.
Mẹo nhớ thành ngữ “Thầy bói xem voi”
Mẹo 1 – Một chỗ, cả con: sờ một CHỖ mà tả cả CON VOI → nhìn PHIẾN DIỆN.
Mẹo 2 – Năm ông, năm bộ phận: vòi, ngà, tai, chân, đuôi; ông nào cũng đúng một phần, sai cả con.
Mẹo 3 – Cặp truyện lớp 6: “Thầy bói xem voi” (nhìn phiến diện) và “Ếch ngồi đáy giếng” (hiểu biết hạn hẹp).
Bài tập: Ghép bộ phận với lời tả của thầy bói
- Ông sờ vòi tả con voi như …
- Ông sờ tai tả con voi như …
- Ông sờ chân tả con voi như …
- Điền từ còn thiếu: Thầy bói xem …
- Trong năm ông thầy bói, ông nào nói đúng?
Xem đáp án
- con đỉa (sun sun).
- cái quạt thóc (bè bè).
- cái cột đình (sừng sững).
- voi.
- Không ông nào đúng hoàn toàn: mỗi ông đúng một phần nhưng sai khi lấy một phần để nói cả con voi. Đó chính là bài học của truyện.
Câu hỏi thường gặp
Thầy bói xem voi là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ, có gốc từ truyện ngụ ngôn “Thầy bói xem voi”.
Truyện Thầy bói xem voi khuyên điều gì?
Truyện khuyên ta xem xét sự vật toàn diện, không lấy một phần để đánh giá cái toàn bộ, và biết lắng nghe người khác.
Thầy bói xem voi dùng khi nào?
Dùng khi chê ai đó nhận xét phiến diện, mới biết một ít đã vội kết luận.
Thầy bói xem voi tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh có câu chuyện tương tự, gọi là “the blind men and the elephant” (những người mù và con voi), một ngụ ngôn có gốc từ Ấn Độ.
