“Tắt lửa tối đèn” là thành ngữ hay đi kèm hai chữ “có nhau”, để nói về tình làng xóm giúp nhau lúc khó khăn. Nhiều bạn chỉ nghe cả cụm “tắt lửa tối đèn có nhau” nên không rõ riêng “tắt lửa tối đèn” nghĩa là gì, lại hay đảo thành “tối lửa tắt đèn”. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Tắt lửa tối đèn” là thành ngữ, chỉ lúc khó khăn, hoạn nạn; thường nói “tắt lửa tối đèn có nhau” để nói tình làng xóm.
Nghĩa đen: lúc lửa tắt, đèn tối. Người ta cũng nói đảo là “tối lửa tắt đèn”, nghĩa như nhau.
💡 Mẹo nhớ: lúc tối tăm (khó khăn) thì có nhau.
Tắt lửa tối đèn nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| tắt lửa | bếp hết lửa, không nấu được | thiếu thốn, túng quẫn |
| tối đèn | nhà hết dầu thắp, đèn tối om | lúc gặp chuyện không may, hoạn nạn |
| có nhau | có hàng xóm sang giúp | đùm bọc, giúp đỡ nhau |
Nghĩa đen. Ngày xưa nhà nào cũng nấu bằng bếp củi, thắp đèn dầu. Lúc bếp tắt lửa phải sang hàng xóm xin mồi lửa, lúc đèn hết dầu phải sang vay ít dầu. Những lúc ấy, người ở gần là người giúp mình đầu tiên.
Nghĩa bóng. “Tắt lửa tối đèn” chỉ những lúc khó khăn, thiếu thốn, gặp chuyện không may. Cả cụm “tắt lửa tối đèn có nhau” nói về tình làng nghĩa xóm: hàng xóm sống gần nhau, lúc khó khăn thì giúp đỡ, đỡ đần nhau. Đây là nét đẹp trong lối sống của người Việt.
“Tắt lửa tối đèn” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định bốn chữ, hai vế song song (tắt lửa – tối đèn), dùng để gọi tên một hoàn cảnh, thường đi với “có nhau”, “lúc”, “khi”: “lúc tắt lửa tối đèn”. Câu không nêu trọn một kinh nghiệm như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Tắt lửa tối đèn”
- Hàng xóm tắt lửa tối đèn có nhau, ai ốm đau đều được giúp.
- Đêm bão mất điện, bác hàng xóm mang sang cho nhà em cây nến và ấm nước nóng.
- Mẹ dặn phải giữ hòa khí với hàng xóm, vì lúc tắt lửa tối đèn ai cũng cần nhau.
- Mấy chục năm ở cùng xóm, hai nhà vẫn tắt lửa tối đèn có nhau.
- Thành ngữ “Tắt lửa tối đèn” gợi tình làng nghĩa xóm.
Thành ngữ dùng khi nói về lúc khó khăn và tình hàng xóm giúp nhau (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một lần “tắt lửa tối đèn có nhau”.
Câu gần nghĩa với “Tắt lửa tối đèn”
- Bán anh em xa, mua láng giềng gần: láng giềng ở gần nhiều khi giúp được nhiều hơn anh em ở xa.
- Nước xa không cứu được lửa gần: lúc gấp, người ở gần mới giúp kịp.
- Lá lành đùm lá rách: người có điều kiện giúp người khó khăn.
Mẹo nhớ thành ngữ “Tắt lửa tối đèn”
Mẹo 1 – Có nhau: lúc TỐI TĂM (khó khăn) thì CÓ NHAU.
Mẹo 2 – Bếp và đèn: lửa ở bếp “tắt”, đèn trong nhà “tối”; hai việc thường ngày ngày xưa phải nhờ hàng xóm.
Mẹo 3 – Hai cách nói: “tắt lửa tối đèn” hay “tối lửa tắt đèn” đều dùng, cùng một nghĩa.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào thành ngữ, tục ngữ
- Tắt lửa tối đèn có …
- Tắt lửa tối …
- Bán anh em xa, mua láng giềng …
- Lá lành đùm lá …
- … lửa tối đèn có nhau.
Xem đáp án
- nhau.
- đèn.
- gần.
- rách.
- Tắt: lửa thì “tắt”, đèn thì “tối”. Nếu đã viết “tối đèn” thì vế đầu phải là “tắt lửa”.
Câu hỏi thường gặp
Tắt lửa tối đèn là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ lúc khó khăn, thường đi với “có nhau”.
Tắt lửa tối đèn hay tối lửa tắt đèn?
Cả hai đều dùng, cùng nghĩa. Bài này viết theo dạng “tắt lửa tối đèn”.
Tắt lửa tối đèn có nhau nghĩa là gì?
Nghĩa là lúc khó khăn, hoạn nạn thì giúp đỡ nhau, thường nói về tình hàng xóm láng giềng.
Tắt lửa tối đèn tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Câu tiếng Anh gần ý là “A friend in need is a friend indeed” (người giúp lúc hoạn nạn mới là bạn thật).
