“Liệu cơm gắp mắm” là câu người lớn hay dặn khi bàn chuyện tiêu tiền, chuyện làm ăn: có bao nhiêu thì tính bấy nhiêu, đừng vượt quá sức mình. Hình ảnh bữa cơm với chén mắm rất gần gũi, nhưng chữ “liệu” lại khiến nhiều bạn chưa hiểu hết. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Liệu cơm gắp mắm” là thành ngữ, nghĩa là biết tính toán, chi tiêu, làm việc cho phù hợp với khả năng, hoàn cảnh.
Nghĩa đen: xem cơm nhiều hay ít mà gắp mắm cho vừa.
💡 Mẹo nhớ: cơm ít thì mắm ít → làm vừa sức mình.
Giải thích thành ngữ “Liệu cơm gắp mắm”
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| liệu | xem xét, tính toán trước (như “liệu bề”, “liệu chừng”) |
| cơm | phần chính của bữa ăn, ở đây chỉ cái mình đang có |
| gắp mắm | gắp thức ăn mặn đi kèm, ở đây chỉ cách mình dùng, mình tiêu |
Nghĩa đen. Ngày xưa, bữa cơm nhà nghèo thường chỉ có chén mắm. Mắm mặn, nên người ta phải nhìn bát cơm còn bao nhiêu mà gắp mắm cho vừa: gắp nhiều quá thì mặn, cơm hết mà mắm còn; gắp ít quá thì cơm nhạt. Ăn khéo là để cơm và mắm cùng hết một lúc.
Nghĩa bóng. Thành ngữ khuyên ta làm gì cũng phải xem mình có bao nhiêu sức, bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian để tính toán cho phù hợp. Có ít thì tiêu ít, có nhiều mới tiêu nhiều; sức đến đâu thì nhận việc đến đó. Đó là lối sống tiết kiệm, biết lo xa của ông bà ta.
Không phải là keo kiệt. “Liệu cơm gắp mắm” không khuyên bủn xỉn mà khuyên tiêu vừa phải, đúng sức. Người keo kiệt có nhiều vẫn tiêu ít; người “liệu cơm gắp mắm” thì tiêu vừa với những gì mình có, không vay mượn để chạy theo người khác.
“Liệu cơm gắp mắm” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định bốn chữ, dùng như một động từ trong câu: “phải liệu cơm gắp mắm”, “biết liệu cơm gắp mắm”. Câu không đứng riêng thành một nhận xét trọn vẹn như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Liệu cơm gắp mắm”
- Tiền tiêu vặt có hạn, em phải liệu cơm gắp mắm.
- Lương chưa cao, anh chọn thuê phòng nhỏ, nấu cơm ở nhà thay vì ăn hàng.
- Mẹ dặn đi học xa phải biết liệu cơm gắp mắm, đừng chạy theo bạn bè mua sắm.
- Làm đám cưới nên liệu cơm gắp mắm, đừng vay nợ cho bằng người ta.
- Thành ngữ “Liệu cơm gắp mắm” khuyên ta làm việc vừa sức mình.
Thành ngữ dùng khi khuyên tính toán, chi tiêu cho hợp với khả năng (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một người biết “liệu cơm gắp mắm”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Liệu cơm gắp mắm”
- Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm: biết tính toán, tiết kiệm thì đủ đầy.
- Ăn chắc mặc bền: tiêu dùng thiết thực, lâu dài.
- Trái nghĩa: Vung tay quá trán: tiêu xài quá mức mình có.
Mẹo nhớ thành ngữ “Liệu cơm gắp mắm”
Mẹo 1 – Cơm và mắm: CƠM ít thì MẮM ít → làm vừa SỨC MÌNH.
Mẹo 2 – Chữ “liệu”: liệu = tính trước, như “liệu chừng”, “liệu bề”.
Mẹo 3 – Đúng thứ tự: nhìn CƠM trước rồi mới GẮP MẮM; không nói “gắp mắm liệu cơm”.
Bài tập: Điền từ, chọn câu đúng
- Liệu cơm gắp …
- Liệu … gắp mắm.
- Khéo ăn thì no, khéo co thì …
- Chữ “liệu” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Bạn Nam có nhiều tiền nhưng không dám mua cả cuốn sách cần cho việc học. Đó có phải “liệu cơm gắp mắm” không?
Xem đáp án
- mắm.
- cơm.
- ấm.
- Xem xét, tính toán trước.
- Không: có đủ tiền mà không chi cho việc cần là keo kiệt. “Liệu cơm gắp mắm” là tiêu vừa với khả năng, không phải tiêu càng ít càng tốt.
Câu hỏi thường gặp
Liệu cơm gắp mắm là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định khuyên làm việc, chi tiêu vừa sức mình.
Liệu cơm gắp mắm khuyên điều gì?
Khuyên ta tính toán cho phù hợp với khả năng, hoàn cảnh: có ít tiêu ít, sức đến đâu làm đến đó.
Liệu cơm gắp mắm có phải là keo kiệt không?
Không. Thành ngữ khuyên tiêu vừa phải, không khuyên bủn xỉn với những việc cần.
Liệu cơm gắp mắm tiếng Anh là gì?
Thành ngữ tiếng Anh tương đương là “cut your coat according to your cloth” (có bao nhiêu vải thì cắt áo bấy nhiêu); cũng có thể nói “live within your means”.
