“Lên voi xuống chó” là thành ngữ dùng để nói về một cuộc đời, một sự nghiệp lúc sang lúc hèn, thay đổi thất thường. Hình ảnh con voi và con chó đặt cạnh nhau nghe rất lạ, nên nhiều bạn chưa hiểu vì sao ông cha ta chọn hai con vật ấy. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Lên voi xuống chó” là thành ngữ, chỉ cuộc đời thăng trầm thất thường, lúc sang lúc hèn.
Nghĩa đen: lúc được cưỡi voi, lúc phải xuống làm chó.
💡 Mẹo nhớ: voi = sang, chó = hèn → thăng trầm.
Lên voi xuống chó nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| lên voi | được cưỡi voi, ngày xưa chỉ quan lớn, người quyền quý mới cưỡi voi | lúc giàu sang, có địa vị, được trọng vọng |
| xuống chó | bị coi như con chó, hèn mọn | lúc sa cơ, nghèo hèn, bị coi thường |
Nghĩa của thành ngữ. Thời xưa, voi là con vật dành cho vua quan, tướng lĩnh; được ngồi trên lưng voi là sang trọng, oai phong. Ngược lại, chó là con vật bị coi là thấp kém. Thành ngữ đặt hai hình ảnh đối lập để tả một đời người khi lên rất cao, khi xuống rất thấp: lúc được trọng vọng, lúc bị khinh rẻ.
Cách dùng. Thành ngữ thường dùng khi kể về những người làm ăn, làm quan, làm nghệ thuật trải qua nhiều thăng trầm: lúc phát đạt, lúc phá sản. Thành ngữ có thể mang ý thông cảm hoặc nhắc nhở: lúc “lên voi” đừng kiêu căng, vì có ngày “xuống chó”.
“Lên voi xuống chó” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là cụm từ cố định bốn chữ, hai vế đối nhau (lên voi – xuống chó), dùng như một động từ hoặc tính từ: “cuộc đời lên voi xuống chó”. Câu không nêu một kinh nghiệm trọn vẹn như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Lên voi xuống chó”
- Làm ăn lên voi xuống chó, chú đã trải qua đủ cả.
- Mới năm ngoái ông còn là chủ xưởng lớn, năm nay đã phải đi làm thuê.
- Cuộc đời lên voi xuống chó dạy bà biết quý những ngày bình yên.
- Lúc lên voi đừng quên bạn bè, vì biết đâu có ngày xuống chó.
- Thành ngữ “Lên voi xuống chó” chỉ cuộc đời lúc sang lúc hèn.
Thành ngữ dùng khi nói về cuộc đời, sự nghiệp thăng trầm (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “lên voi xuống chó”.
Câu gần nghĩa với “Lên voi xuống chó”
- Bảy nổi ba chìm: cuộc đời lênh đênh, nhiều thăng trầm.
- Sông có khúc, người có lúc: đời người có lúc thịnh lúc suy.
- Lên thác xuống ghềnh: trải qua nhiều gian nan.
Mẹo nhớ thành ngữ “Lên voi xuống chó”
Mẹo 1 – Sang và hèn: VOI = sang, CHÓ = hèn → THĂNG TRẦM.
Mẹo 2 – Lên và xuống: “lên” đi với voi (cao), “xuống” đi với chó (thấp).
Mẹo 3 – Nhắc mình: lúc lên voi đừng kiêu, vì đời có lúc xuống chó.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào thành ngữ, tục ngữ
- Lên voi xuống …
- Lên … xuống chó.
- Sông có khúc, người có …
- Bảy nổi ba …
- … voi … chó (điền hai từ chỉ hướng).
Xem đáp án
- chó.
- voi.
- lúc.
- chìm.
- Lên voi xuống chó: nhiều bạn đảo thành “xuống voi lên chó”; nhớ voi là sang nên đi với “lên”.
Câu hỏi thường gặp
Lên voi xuống chó là gì?
Là thành ngữ chỉ cuộc đời thăng trầm thất thường, lúc giàu sang, lúc nghèo hèn.
Lên voi xuống chó là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định, hai vế đối nhau.
Vì sao lại là voi và chó?
Vì ngày xưa cưỡi voi là sang trọng (vua quan mới có), còn con chó bị coi là hèn mọn; hai hình ảnh đối nhau để nói lúc lên cao, lúc xuống thấp.
Lên voi xuống chó tiếng Anh là gì?
Cụm tiếng Anh gần ý là “ups and downs”; nói về tiền bạc có thể dùng “from riches to rags” (từ giàu sang thành nghèo khó).
