“Cầm kỳ thi họa” là cụm từ hay gặp khi nói về người tài hoa thời xưa, nhất là các nhân vật trong truyện như nàng Kiều. Bốn chữ Hán Việt chỉ bốn môn nghệ thuật, nhưng nhiều bạn không biết “cầm” là gì, “kỳ” là gì. Bài này giải nghĩa từng chữ, cách dùng, kèm cách đặt câu, câu tương đương và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ Hán Việt.
✅ “Cầm kỳ thi họa” là thành ngữ Hán Việt, chỉ bốn môn nghệ thuật xưa của người tài hoa: đàn, cờ, thơ, vẽ.
Giải nghĩa: cầm (đàn) + kỳ (cờ) + thi (thơ) + họa (vẽ).
💡 Mẹo nhớ: đàn – cờ – thơ – vẽ: bốn tài xưa.
Giải nghĩa từng chữ “Cầm kỳ thi họa”
| Chữ | Nghĩa | Gặp trong từ |
|---|---|---|
| cầm | đàn (một loại đàn dây xưa) | đàn cầm, Hồ cầm, “cầm ca” |
| kỳ | cờ (chơi cờ) | kỳ thủ (người chơi cờ) |
| thi | thơ | thi sĩ, thi ca, thi nhân |
| họa | vẽ, tranh | hội họa, họa sĩ, minh họa |
Lưu ý chữ đồng âm. “Cầm” ở đây là cây đàn, không phải “cầm” trong “cầm nắm”; “kỳ” là cờ, không phải “kỳ” trong “kỳ thi”; “thi” là thơ, không phải “đi thi”; “họa” là vẽ, không phải “tai họa”. Bốn chữ đều dễ nhầm với chữ đọc giống trong tiếng Việt hằng ngày.
Cầm kỳ thi họa nghĩa là gì?
Nghĩa của thành ngữ. Thời xưa, người có học, người tài hoa thường được khen là giỏi “cầm kỳ thi họa”: biết chơi đàn, giỏi đánh cờ, làm được thơ và vẽ được tranh. Cụm từ trở thành cách nói chung về người đa tài, có tâm hồn nghệ thuật, thanh lịch.
Trong văn học. Nàng Kiều trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là hình ảnh tiêu biểu: nàng giỏi thơ, giỏi vẽ, đàn hay đến mức tự sáng tác khúc nhạc riêng. Vì vậy người ta hay nói “Kiều giỏi cầm kỳ thi họa”. Ngày nay, cụm từ vẫn dùng để khen người có nhiều tài năng nghệ thuật.
Đặt câu với “Cầm kỳ thi họa”
- Nàng Kiều giỏi cầm kỳ thi họa.
- Cô giáo dạy nhạc của em còn biết vẽ, biết làm thơ, lại đánh cờ rất hay.
- Ngày xưa, con nhà quan thường được dạy đủ cầm kỳ thi họa.
- Ông nội là người cầm kỳ thi họa, ai trong làng cũng nể.
- Thành ngữ “Cầm kỳ thi họa” chỉ bốn môn nghệ thuật: đàn, cờ, thơ, vẽ.
Thành ngữ dùng khi khen người tài hoa, giỏi nhiều môn nghệ thuật (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng tả đúng một người giỏi “cầm kỳ thi họa”.
Câu gần nghĩa, tương đương với “Cầm kỳ thi họa”
- Tài hoa (từ gần nghĩa): có tài năng về nghệ thuật.
- Trai tài gái sắc (cùng chủ đề): chàng trai tài giỏi, cô gái xinh đẹp.
- Văn võ song toàn (cùng chủ đề): giỏi cả văn chương lẫn võ nghệ.
Mẹo nhớ thành ngữ “Cầm kỳ thi họa”
Mẹo 1 – Bốn tài: ĐÀN – CỜ – THƠ – VẼ: bốn TÀI xưa.
Mẹo 2 – Nghề nghiệp: kỳ thủ (chơi cờ), thi sĩ (làm thơ), họa sĩ (vẽ tranh).
Mẹo 3 – Đúng thứ tự: CẦM trước, rồi KỲ, THI, HỌA.
Bài tập: Giải nghĩa chữ Hán Việt
- Cầm kỳ thi …
- “Cầm” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- “Kỳ” trong thành ngữ nghĩa là gì?
- Từ nào có chữ “thi” cùng nghĩa với thành ngữ: “thi sĩ” hay “thi đấu”?
- Một bạn giải thích: “Cầm kỳ thi họa là cầm bút đi thi vẽ tranh.” Bạn ấy hiểu đúng không?
Xem đáp án
- họa.
- Đàn.
- Cờ.
- Thi sĩ: người làm thơ. “Thi đấu” là chữ “thi” khác nghĩa.
- Không đúng: bốn chữ là bốn môn: đàn, cờ, thơ, vẽ. Bạn ấy hiểu theo chữ đồng âm thuần Việt nên sai.
Câu hỏi thường gặp
Cầm kỳ thi họa là gì?
Là thành ngữ Hán Việt chỉ bốn môn nghệ thuật xưa: đàn, cờ, thơ, vẽ; dùng để khen người tài hoa.
Cầm kỳ thi họa giải thích như thế nào?
Cầm là đàn, kỳ là cờ, thi là thơ, họa là vẽ; người giỏi cả bốn được coi là tài hoa.
Ai giỏi cầm kỳ thi họa?
Trong văn học, nàng Kiều (Truyện Kiều) là hình ảnh tiêu biểu của người giỏi đàn, thơ, vẽ.
Cầm kỳ thi họa tiếng Anh là gì?
Không có thành ngữ khớp hẳn. Có thể dịch là “the four arts: music, chess, poetry and painting”.
