Cần tìm ca dao, tục ngữ về anh hùng cho bài văn về các vị anh hùng dân tộc, bài thuyết trình về truyền thống đánh giặc hay bài học lịch sử? Kho thành ngữ có nhiều câu nói về khí phách người anh hùng, còn ca dao thì gắn với những lễ hội nhớ ơn Thánh Gióng, Bà Triệu, Đức Thánh Trần. Dưới đây là những câu quen thuộc nhất, mỗi câu kèm lời giải thích ngắn. Xem thêm các trang khác trong mục ca dao, tục ngữ theo chủ đề.
✅ Ca dao về anh hùng: “Ai ơi mồng chín tháng tư / Không đi hội Gióng cũng hư một đời”; câu “Tháng tám giỗ Cha, tháng ba giỗ Mẹ” (Cha là Đức Thánh Trần).
✅ Thành ngữ: thời thế tạo anh hùng, gan vàng dạ sắt, vào sinh ra tử; chê kẻ ra vẻ: anh hùng rơm.
💡 Mẹo nhớ: anh hùng thật thì gan vàng dạ sắt; chỉ ra vẻ thì là anh hùng rơm (rơm dễ cháy, không bền).
Ca dao về các vị anh hùng
- Ai ơi mồng chín tháng tư / Không đi hội Gióng cũng hư một đời: nhắc hội Gióng nhớ ơn Thánh Gióng đánh giặc Ân (có bản chép khác đôi chữ).
- Tháng tám giỗ Cha, tháng ba giỗ Mẹ: “Cha” là Đức Thánh Trần (Trần Hưng Đạo), “Mẹ” là Mẫu Liễu Hạnh – câu nói dân gian về hai ngày giỗ lớn.
- Ru con con ngủ cho lành / Để mẹ múc nước rửa bành con voi…: bài hát ru nhắc tới Bà Triệu cưỡi voi đánh giặc (đoạn sau có nhiều bản chép).
- Làm trai cho đáng nên trai / Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài Đoài tan: chí khí người trai giữ yên bờ cõi.
Thành ngữ, tục ngữ về anh hùng
- Thời thế tạo anh hùng: hoàn cảnh khó khăn làm xuất hiện người tài giỏi.
- Anh hùng xuất thiếu niên (Hán Việt): anh hùng thường xuất hiện từ khi còn trẻ (như Thánh Gióng, Trần Quốc Toản).
- Kiến nghĩa bất vi vô dũng dã (Hán Việt, sách Luận ngữ): thấy việc nghĩa mà không làm là không có dũng khí.
- Gan vàng dạ sắt, vào sinh ra tử: gan dạ, xông pha nơi nguy hiểm.
- Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh: khi có giặc, người dân thường cũng thành anh hùng.
- Anh hùng rơm: kẻ ra vẻ gan dạ nhưng thật ra nhút nhát, không làm được gì.
Thơ về anh hùng có tác giả
Khi viết về lịch sử, học sinh hay dẫn hai câu “Dân ta phải biết sử ta / Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” – đây là thơ của Bác Hồ (bài “Lịch sử nước ta”), không phải ca dao. Bài thơ “Nam quốc sơn hà” (tương truyền của Lý Thường Kiệt) cũng hay được dẫn khi nói về khí phách anh hùng. Khi dẫn, nhớ ghi tên tác giả. Muốn có thêm câu về lòng gan dạ, xem trang ca dao tục ngữ về lòng dũng cảm; về người lính, xem trang ca dao tục ngữ về người lính; về lòng yêu nước, xem trang ca dao tục ngữ về lòng yêu nước.
Đặt câu với thành ngữ về anh hùng
- Mồng chín tháng tư, cả làng nô nức đi hội Gióng.
- Trần Quốc Toản bóp nát quả cam khi còn rất trẻ, đúng là anh hùng xuất thiếu niên.
- Nó chỉ dám to tiếng khi có đông bạn bên cạnh, đúng là anh hùng rơm.
- Những năm chiến tranh, thời thế tạo anh hùng, nhiều người trẻ đã lập công lớn.
- Ông em bảo: “Thấy người gặp nạn mà làm ngơ thì không đáng mặt nam nhi.”
Mẹo 1 – Hội Gióng: MỒNG CHÍN THÁNG TƯ (âm lịch) là ngày chính hội Gióng.
Mẹo 2 – Cha, Mẹ: tháng TÁM giỗ CHA (Đức Thánh Trần), tháng BA giỗ MẸ (Mẫu Liễu Hạnh).
Mẹo 3 – Thật và giả: GAN VÀNG DẠ SẮT = anh hùng thật; ANH HÙNG RƠM = ra vẻ.
Bài tập: Ca dao, thành ngữ về anh hùng
- Điền tiếng còn thiếu: Ai ơi mồng chín tháng …
- Điền tiếng còn thiếu: Thời thế tạo anh …
- “Cha” trong câu “Tháng tám giỗ Cha” là ai?
- “Anh hùng rơm” khen hay chê?
- “Dân ta phải biết sử ta” là ca dao, đúng không?
Xem đáp án
- tư.
- hùng.
- Đức Thánh Trần (Trần Hưng Đạo).
- Chê: kẻ chỉ ra vẻ gan dạ.
- Không: đó là thơ của Bác Hồ trong bài “Lịch sử nước ta”. Câu theo thể lục bát nên hay bị gọi nhầm là ca dao.
Câu hỏi thường gặp
Ca dao về anh hùng dân tộc?
Quen thuộc nhất: “Ai ơi mồng chín tháng tư / Không đi hội Gióng cũng hư một đời”.
Thành ngữ về anh hùng?
Hay gặp: thời thế tạo anh hùng, gan vàng dạ sắt, vào sinh ra tử; câu chê: anh hùng rơm.
Anh hùng rơm nghĩa là gì?
Nghĩa là kẻ ra vẻ anh hùng nhưng thật ra nhút nhát, như rơm dễ cháy, không bền.
Tháng tám giỗ Cha tháng ba giỗ Mẹ là gì?
Là câu dân gian nói về giỗ Đức Thánh Trần (tháng tám) và giỗ Mẫu Liễu Hạnh (tháng ba), tính theo âm lịch.
