“Ăn xổi ở thì” là thành ngữ hay dùng để chê cách làm ăn, cách sống chỉ lo cái lợi trước mắt. Chữ “xổi” ngày nay ít gặp nên rất nhiều người viết nhầm thành “ăn xôi ở thì”, nghĩ đến món xôi nếp. Bài này giải nghĩa từng chữ, cách viết đúng, kèm cách đặt câu, câu trái nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục thành ngữ.
✅ “Ăn xổi ở thì” là thành ngữ, chỉ lối chỉ lo cái lợi trước mắt, làm qua loa, tạm bợ, không tính chuyện lâu dài.
Nghĩa đen: ăn đồ muối xổi (chưa kịp ngấu), ở tạm qua thời gian. Viết đúng: ăn xổi (dấu hỏi, muối vội); ❌ không viết “ăn xôi ở thì”.
💡 Mẹo nhớ: xổi (dấu hỏi) = muối vội cho nhanh ăn, không phải “xôi” nếp.
Ăn xổi ở thì nghĩa là gì?
| Từ ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| xổi | (dưa, cà, hành) muối vội, ăn ngay khi chưa kịp ngấu, như “dưa muối xổi”, “cà muối xổi” |
| ăn xổi | ăn ngay, ăn vội, không chờ món ăn đủ ngày |
| thì | thời, một khoảng thời gian ngắn |
| ở thì | ở tạm một thời gian, không tính ở lâu |
Nghĩa đen. Dưa cà muối đúng cách phải chờ vài ngày cho ngấu mới ngon và để được lâu. “Muối xổi” là muối vội để ăn ngay. Cũng vậy, “ở thì” là ở tạm, chẳng sửa sang gì vì không định ở lâu.
Nghĩa bóng. Thành ngữ chê người chỉ nghĩ đến cái lợi trước mắt: làm ăn cẩu thả, bán hàng kém chất lượng để kiếm lời nhanh, đối xử với người khác hời hợt, không giữ chữ tín, không tính chuyện lâu dài. Lối sống ấy được ít mà mất nhiều, vì khách hàng, bạn bè rồi sẽ bỏ đi.
Viết đúng: “ăn xổi” hay “ăn xôi”?
Viết “ăn xổi ở thì”, chữ xổi có dấu hỏi. “Xổi” là muối vội, gặp trong “dưa muối xổi”. Còn “xôi” (không dấu) là món xôi nếp, không liên quan đến nghĩa thành ngữ. Vì “xổi” ít dùng nên nhiều người viết thành “xôi”; nhớ “dưa muối xổi” là viết đúng.
“Ăn xổi ở thì” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ. Câu là một cụm từ cố định bốn chữ, hai vế song song (ăn xổi – ở thì), dùng để gọi tên một lối sống, lối làm ăn, thường đi kèm “kiểu”, “lối”: “làm ăn kiểu ăn xổi ở thì”. Câu không nêu trọn một kinh nghiệm như tục ngữ. Cách phân biệt có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Ăn xổi ở thì”
- Làm ăn kiểu ăn xổi ở thì thì khách sẽ bỏ đi hết.
- Quán mới mở đã tăng giá, nấu ẩu, ba tháng sau phải đóng cửa.
- Học kiểu ăn xổi ở thì, thi xong là quên sạch.
- Ông dặn: “Làm gì cũng phải tính đường dài, đừng ăn xổi ở thì.”
- Thành ngữ “Ăn xổi ở thì” chê lối sống tạm bợ, chỉ lo cái lợi trước mắt.
Thành ngữ dùng khi chê lối làm ăn, học hành chỉ lo trước mắt (câu 1, 3, 4, 5). Câu 2 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “ăn xổi ở thì”.
Thành ngữ gần nghĩa, trái nghĩa với “Ăn xổi ở thì”
- Trái nghĩa: Ăn chắc mặc bền: chọn cách sống chắc chắn, lâu dài.
- Cùng chủ đề: Chữ tín quý hơn vàng: làm ăn lâu dài phải giữ uy tín.
- Cùng chủ đề: Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng: gây dựng tiếng tốt thì khó, làm mất thì rất dễ.
Mẹo nhớ thành ngữ “Ăn xổi ở thì”
Mẹo 1 – Xổi không phải xôi: XỔI (dấu hỏi) = muối vội cho nhanh ăn, không phải “xôi” nếp.
Mẹo 2 – Dưa muối xổi: nhớ món “dưa muối xổi”, “cà muối xổi” là viết đúng dấu hỏi.
Mẹo 3 – Cặp trái nghĩa: “ăn xổi ở thì” (tạm bợ) ↔ “ăn chắc mặc bền” (lâu dài).
Bài tập: Chọn chữ đúng, điền từ
- Chọn chữ đúng: Ăn (xổi / xôi) ở thì.
- Chọn chữ đúng: Sáng nay mẹ đồ (xổi / xôi) gấc.
- Ăn chắc mặc …
- Ăn xổi ở …
- Chọn chữ đúng: Bà muối một vại cà (xổi / xôi) để ăn ngay trong ngày.
Xem đáp án
- xổi.
- xôi: món xôi nếp.
- bền.
- thì.
- xổi: cà muối vội để ăn ngay là cà muối xổi. Có chữ “ăn” nhưng đây không phải món xôi.
Câu hỏi thường gặp
Ăn xổi ở thì hay ăn xôi ở thì?
Viết đúng là “ăn xổi ở thì” (dấu hỏi). “Xổi” là muối vội để ăn ngay; “xôi” là món xôi nếp, sai nghĩa.
Ăn xổi ở thì là thành ngữ hay tục ngữ?
Là thành ngữ: cụm từ cố định chỉ lối sống, lối làm ăn tạm bợ.
“Ở thì” nghĩa là gì?
“Ở thì” là ở tạm một thời gian (“thì” là thời), không tính chuyện ở lâu dài.
Ăn xổi ở thì tiếng Anh là gì?
Không có câu khớp hẳn. Trong chuyện làm ăn, cụm gần ý là “make a quick buck” (kiếm tiền nhanh, không tính lâu dài); lối làm tạm bợ thì gọi là “a quick fix”.
