“Sông có khúc, người có lúc” là câu người ta hay nói để an ủi ai đó đang gặp chuyện buồn, hoặc để nhắc người đang gặp may đừng vội tự mãn. Câu chỉ có sáu chữ, nhưng chứa một cách nhìn rất bình thản về cuộc đời. Bài này giải nghĩa từng hình ảnh, nêu bài học của câu, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Sông có khúc, người có lúc” là câu tục ngữ, nghĩa là đời người có lúc thuận lợi, có lúc khó khăn, không ai sướng mãi hay khổ mãi.
Nghĩa đen: dòng sông có khúc thẳng, khúc quanh. Câu ví đời người với dòng sông chảy qua nhiều đoạn khác nhau.
💡 Mẹo nhớ: sông có khúc quanh, người có lúc lên lúc xuống.
Giải thích câu tục ngữ “Sông có khúc, người có lúc”
Nghĩa đen. “Khúc” là một đoạn sông. Một dòng sông dài không bao giờ thẳng tắp từ đầu đến cuối: có khúc rộng, khúc hẹp, khúc nước êm, khúc nước xiết, khúc thẳng, khúc quanh co. Người đi đò trên sông ai cũng biết điều đó.
Nghĩa bóng. Đời người cũng như dòng sông. “Lúc” là từng quãng thời gian trong đời: có lúc làm ăn thuận lợi, có lúc thất bại; có lúc vui, lúc buồn; có lúc giàu, lúc nghèo. Không ai may mắn suốt đời, cũng không ai khổ mãi.
| Vế | Hình ảnh | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Sông có khúc | sông có đoạn thẳng, đoạn quanh, đoạn êm, đoạn xiết | thiên nhiên luôn có thay đổi |
| Người có lúc | đời người có quãng thuận, quãng khó | con người có lúc may, lúc rủi |
Bài học. Từ cách nhìn ấy, câu tục ngữ cho ta hai lời khuyên. Khi gặp khó khăn, đừng tuyệt vọng, vì khúc sông xiết rồi cũng qua. Khi đang thuận lợi, đừng kiêu căng, coi thường người khác, vì mình cũng có thể gặp lúc khó. Và khi thấy người khác sa cơ, đừng vội chê cười họ.
“Sông có khúc, người có lúc” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu có hai vế đối nhau (sông – người, khúc – lúc), có vần “khúc – lúc”, và nói trọn một nhận xét về cuộc đời. Câu dùng phép so sánh ngầm: lấy chuyện dòng sông để nói chuyện con người.
Thành ngữ thì chỉ là một cụm từ, chưa thành câu trọn ý, như “lên voi xuống chó” (lúc sang lúc hèn thay đổi thất thường). Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ để làm bài cho chắc.
Đặt câu với “Sông có khúc, người có lúc”
- Đừng buồn vì một lần thất bại, sông có khúc, người có lúc mà.
- Cửa hàng của bác ế ẩm mấy tháng nay, nhưng bác vẫn cười: “Sông có khúc, người có lúc.”
- Sông có khúc, người có lúc, nên lúc thành công anh vẫn sống giản dị, không khoe khoang.
- Năm ngoái đội bóng của trường thua trận đầu, năm nay đã giành cúp vô địch.
- Thấy bạn cũ sa cơ, ông không chê cười mà còn giúp đỡ, vì ông hiểu sông có khúc, người có lúc.
Câu thường dùng để an ủi, động viên (câu 1, 2), để tự nhắc mình khiêm tốn (câu 3), hoặc để khuyên đối xử tử tế với người gặp khó (câu 5). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “lúc thua, lúc thắng”.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Sông có khúc, người có lúc”
- Sau cơn mưa trời lại sáng: khó khăn rồi sẽ qua, điều tốt đẹp sẽ đến.
- Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời: giàu nghèo luôn thay đổi, không ai giàu mãi hay nghèo mãi.
- Thua keo này, bày keo khác: thất bại lần này thì làm lại lần khác, một thái độ đúng khi gặp “khúc” khó.
- Liên quan: Lên voi xuống chó: thành ngữ chỉ sự thay đổi địa vị thất thường, lúc sang lúc hèn.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Sông có khúc, người có lúc”
Mẹo 1 – Hai vế song song: SÔNG có KHÚC, NGƯỜI có LÚC. “Khúc” vần với “lúc”, đọc lên là nhớ.
Mẹo 2 – Hình dung dòng sông: khúc êm, khúc xiết, khúc thẳng, khúc quanh, như đời người lúc thuận, lúc khó.
Mẹo 3 – Hai lời khuyên: lúc khó đừng nản, lúc thuận đừng kiêu.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Sông có khúc, người có …
- Sau cơn mưa trời lại …
- Không ai giàu ba họ, không ai khó ba …
- Thua keo này, bày keo …
- … có khúc, người có lúc.
Xem đáp án
- lúc: vần với “khúc”.
- sáng: khó khăn qua đi, điều tốt đến.
- đời: giàu nghèo không mãi mãi.
- khác: thất bại thì làm lại.
- Sông: “khúc” là đoạn sông. Dễ điền nhầm thành “đường” (đường cũng có khúc), nhưng câu tục ngữ quen dùng là “sông”.
Câu hỏi thường gặp
Sông có khúc người có lúc là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu có hai vế đối, có vần, nói trọn một nhận xét về cuộc đời con người.
Sông có khúc người có lúc khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta bình tĩnh trước những lúc lên xuống của cuộc đời: gặp khó đừng nản lòng, gặp thuận đừng kiêu căng, thấy người sa cơ đừng chê cười.
Sông có khúc người có lúc tiếng Anh là gì?
Có thể nói “Life has its ups and downs” (đời có lúc lên lúc xuống). Câu tục ngữ tiếng Anh “Every dog has its day” (ai rồi cũng có lúc gặp thời) gần với ý “người có lúc” khi nói về vận may sẽ đến.
“Khúc” trong câu tục ngữ nghĩa là gì?
“Khúc” là một đoạn của dòng sông. Sông dài có nhiều khúc khác nhau: khúc thẳng, khúc quanh, khúc êm, khúc xiết.
